كه ؛ بئس خطيب القوم أنت ! هلّا قلت ومن عصاهما فقد عصى اللّه ورسوله « 1 » ! ؟ ودر قرآن احسان ايشان قرين توحيد آمد ، قال اللّه - تعالى - :
قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً
« 2 » . پس حقوق ايشان را مراعاة نمودن وهر احسان كه مقدور شود در حق ايشان « 3 » به تقديم رسانيدن ومراضى ايشان به جاى آوردن واز « 4 » آزار وايذاى ايشان قولا وفعلا البتة « 5 » اجتناب ورزيدن « 6 » واجب ولازم بايد دانست . قال اللّه - تعالى - : « 7 »
فَلا
« 8 »
تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَلا تَنْهَرْهُما وَقُلْ لَهُما قَوْلًا كَرِيماً وَاخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما كَما رَبَّيانِي صَغِيراً
« 9 » . في الجملة در فرمانبردارى وطاعتدارى وخدمت وحرمت ايشان بذل مجهود وسعى بليغ بايد نمود إلّا وقتي كه أو را بر شرك تحريص / 22 -
NB
/ كنند ، آنگاه « 10 » بأحسن الوجه ومدارا مخالفت بايد كرد واحسان ومعروف هم دريغ ناداشتن ،
وَإِنْ جاهَداكَ عَلى أَنْ تُشْرِكَ بِي ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلا تُطِعْهُما وَصاحِبْهُما فِي الدُّنْيا مَعْرُوفاً
« 11 » .
برادران مهتر « 12 » را فرمان بردن وعزّت داشتن ، با كهتران به نصيحت وشفقت زيستن ، أعمام را به جاى پدر داشتن ، أخوال و « 13 » عمّات وخالات را در مرتبهء مادر ديدن . با هر كه درويش باشد از أقارب طريق صله وبرّ واحسان سپردن . قال اللّه - تعالى - :
وَآتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ
« 14 » « 15 » وقال النّبى - عليه السّلام - : صلة الرّحم صدقه « 16 » . وبايد
هامش
( 1 ) . بنگريد : اتحاف السّادة المتقين ج 1 ص 143 . فتح الباري ج 7 ص 469 . الشّفاء ج 1 ص 65 . لازم بذكر است كه سخنى كه « خطيب در خطبه به حضور أو گفت » بنا به نقل قاضى عياض در شفا تنها در باب أطاعت خداوند ورسول است واز همين رو با متن حاضر متناسب نمىنمايد . نيز اين روايت را از طريق شيعه نيافتم .
( 2 ) . قسمتى است از كريمهء 23 الأسراء .
( 3 ) . ن : ايشان بجاى تقديم . . .
( 4 ) . ش ، د : - از
( 5 ) . ن ، د : - البتة
( 6 ) . ش : نمودن
( 7 ) . ن : - تعالى
( 8 ) . ن ، ش : ولا
( 9 ) . قسمتى است از كريمهء 23 وتمامى كريمهء 24 الأسراء .
( 10 ) . ش : آنكه
( 11 ) . قسمتى است از كريمهء 15 لقمان .
( 12 ) . چ : مهمتر
( 13 ) . ش : +
و ( 14 ) . ش ، د : - والمسكين
( 15 ) . قسمتى است از كريمهء 26 الأسراء .
( 16 ) . على رغم فحص بسيار چنين روايتي در مصادر فريقين نيافتم .