أبدان مستغنى نباشند ونيز به تبعات اعمال معاقب نگردند وشوق كمال كه در فطرت نفوس مركوز است ايشان را بر تعلّق بدني دارد تا به آن تعلّق سازند .
قسم دوّم : نفوس كاملان وواصلان چون أنبياء وأولياء كه از علايق بدني خلاص يافته باشند واز غواشى طبيعي مجرّد / 155 -
B
/ گشته وبنور عرفان ممتّع شده وبشهود جمال حق ظفر يافته وكمالات علم وعمل حاصل كرده واز درجات بهشت گذشته وبعلّيّين رسيده ، لكن بحسب مراتب ايشان در علوم ، در مراتب قرب حقّ متفاوت باشند
وَفَوْقَ كُلِّ ذِي عِلْمٍ عَلِيمٌ
« 1 » ، تا مرتبه قطب كه اعلم أهل عالم است وهمه بعلم أو عالم ، وأو بر همه محيط بىواسطه ، از حق مىستاند وبديشان ميرساند وبحسب تفاضل ايشان در اخلاق واعمال درجات ثواب متفاضل
هُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ اللَّهِ
« 2 » ، وهمه / 155 -
A
/ در نعيم سرمدي وسرور أبدى باقي ، جزاؤهم
فَرَوْحٌ وَرَيْحانٌ وَجَنَّةُ نَعِيمٍ
« 3 »
وَذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
« 4 » .
وقسم سيّم : علماء سوءاند ، در برازخ محبوس مانند وبحجب جسماني محجوب گردند تا از هيأت رذايل وتبعات اعمال پاك شوند وهر چه مقتضاى عدل صرف بود از مكافاة اعمال وعقوبات افعال بكشند وأنواع عذاب بچشند وآنچه صغائر سيّآت وذنوب غير متعدّى باشد بعفو ، عفوّ رؤوف وغفران غفار الذّنوب از ايشان در گذارند وعاقبة الأمر / 156 -
B
/ خلاص يابند وبه نعيم باقي رسند . چه علم ، موجب حيات ابدى ونجات سرمدي باشد . وچنانك آب هر چند گرم كنند بطبيعت خويش سرد گردد ، عالم هر چند بوبال اعمال ونكال افعال مأخوذ بود بآخر كار علم أو را بخاصيّت خويش وفطرت سليم دست گيرد تا رستگار شود ، ولكن همواره از أنبياء وأتقياء قاصر باشد .
قسم چهارم : علماء بىعمل باشد كه هيچ عمل ندارند يا بصفت
خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَآخَرَ سَيِّئاً
« 5 » موصوف باشند وعلى كلّ حال چون علوم يقيني محيى ومنوّر قلوب
هامش
( 1 ) . قسمتى است از مباركهء 76 يوسف .
( 2 ) . قسمتى است از مباركهء 163 آل عمران .
( 3 ) . قسمتى است از مباركه 89 الواقعة .
( 4 ) . قسمتى است از مباركهء 111 التّوبة .
( 5 ) . قسمتى است از مباركه 102 توبه .