نوع هفتاد و هشتم در شناخت شروط مفسر و آداب تفسير
علما گفتهاند : هركس بخواهد كتاب عزيز ( قرآن ) را تفسير كند ، اوّل بايد آن را از خود قرآن . جستجو نمايد ، كه هر جاى آن مجمل است در جاى ديگر تفسير شده ، و هر چه مختصر آمده در جاى ديگر آن توضيح و گسترش يافته است . و ابن - الجوزى كتابى در مورد آنچه در يك جاى قرآن مجمل و جاى ديگر آن تفسير شده تأليف كرده است ، و مثالهايى از آن در نوع مجمل آوردم ، پس اگر از اين أمر ناتوان شد تفسير آن را در سنّت جستجو كند ؛ كه شرحدهندهء قرآن و توضيح آن است ، و شافعى - كه خدايش از او رضا شود - گفته : هر چه را رسول خدا صلّى اللّه عليه - ( و آله ) و سلّم حكم كرده از قرآن فهميده است ، كه خداى تعالى فرموده :
( إِنَّا أَنْزَلْنا - إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِما أَراكَ اللَّهُ )
- بتحقيق كه ما كتاب را به حق بر تو نازل كرديم تا ميان مردم به آنچه خداوند به تو ارائه كرده حكم نمايى « 1 » و آياتى ديگر ، و رسول خدا صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم فرموده : « آگاه باشيد كه من قرآن و مثل آن را با آن داده شدم » كه منظور سنّت است ، پس هرگاه در سنّت هم آن را نيافت به أقوال صحابه رجوع كند كه آنها بهتر مىدانند از جهت قرائن و أحوالى كه هنگام نزول آن ديدهاند ، و فهم كامل و علم صحيح و عمل صالحى كه داشتهاند ، و حاكم در مستدرك گفته : تفسير صحابى كه وحى و تنزيل را مشاهده
هامش
( 1 ) نساء ، 105