فصلى [ در آغاز كردن به حروف مقطعه ]
در البرهان گويد : و از اين گونه است آغاز كردن سورهها با حروف مقطّعه ، و اختصاص يافتن هر كدام به آنچه ابتدا شده ، تا آنجا كه چنين نبود كه « الم » در جاى « الر » يا « حم » به جاى « طس » بيايد . وى گفته : زيرا كه هر سورهاى كه با يكى از اين حروف آغاز شده بيشتر كلمات و حروفش همانند آن است ، پس همين شايسته بود كه جز آنچه در آن آمده با آن مناسب نباشد ، بنابراين اگر « ق » به جاى « ن » قرار داده مىشد تناسبى كه بايد در كلام خدا رعايت گردد وجود نمىداشت ، و بدين جهت سورهء « ق » با اين حرف آغاز شده كه كلماتى كه مشتمل بر حرف « قاف » هستند در اين سوره مكرّر آمدهاند ، از ياد قرآن گرفته تا خلقت و تكرار قول ، و قرب به فرزند آدم ، و تلقّى - ديدار دو فرشته ، و قول عتيد و رقيب ، و سائق ، و إلقاء در جهنم ، و تقديم وعيد ، و يا از متقين ، و قلب ، و قرون ، و تنقيب - فرار در بلاد ، و تشقّق - شكافته شدن زمين ، و حقوق وعيد ، و غير اينها . . .
و در سورهء يونس كلمههايى كه حرف « راء » در آنها هست دويست كلمه يا بيشتر آمده ؛ لذا با « الر » آغاز گرديده است .
و سورهء « ص » خصومتهاى متعددى دارد ، اولين آنها خصومت پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم با كفّار است ، و اينكه گفتند :
( أَ جَعَلَ الْآلِهَةَ إِلهاً واحِداً
- آيا خدايان را يك خدا قرار داد « 1 » سپس مخاصمهء دو خصم نزد داود ، سپس تخاصم اهل جهنم ، سپس اختصام ملأ أعلى ، آنگاه تخاصم ابليس دربارهء آدم ، و سپس دربارهء فرزندان آدم و فريب دادن آنها .
و « الم » سه مخرج : حلق ، زبان ، و لبها را به ترتيب جامع است ، و اين اشاره به آغاز يعنى ابتداى آفرينش ، و پايان يعنى آغاز شدن معاد ، و وسط كه زندگى و معيشت با قوانين إلهى أوامر و نواهى مىباشد ، و هر سورهاى كه چنين آغاز گرديده مشتمل بر همين أمور است .
و در سورة الأعراف بر « الم » يك « ص » افزوده شده ، به جهت قصههايى كه در
هامش
( 1 ) ص ، 5