و هو على ثلاث درجات ، و الخلق فى على ثلاث فرق :
الدرجه الاولى :
معرفة الصفات و النعوت و قد وردت أساميها بالرساله و ظهرت شواهدها فى الصنعة بتبصير النور القائم فى السرّ و طيب حياة العقل لزرع الفكر و حياة القلب بحسن النظر بين التعظيم و حسن الاعتبار و هى معرفة العامه التى لا تنعقد شرائط اليقين الّا بها .
معرفت بر سه درجه است و مردم براين اساس به سه فرقه تقسيم مىشوند :
اولين درجه : معرفت عامه است ، كه شناخت صفات و نعوت است و البته اينها شناخت اسماء توقيفى است و تنها آن اسامى كه در اخبار رسالت نبوى وارد شده باشد ، مورد نظر است و شواهد اين صفات و تحولات در مخلوقات ، به واسطهء نور الهى كه در ضمير انسان به وديعه نهاده شده است و نيز طهارت حيات عقلانى و قلبى ، قابل دريافت است و بيان قلبى با توجه به عظمت موجد و حسن اعتبار شواهد به دست آيد ، كه اين معرفت عامهاى است كه شرايط يقين جز بدان حاصل نشود .
اين عبارت خواجه به چند نكته توجه دارد :
1 . تفاوت صفات با نعوت :
صفات و نعوت معناى واحدى داشته است ، تفاوت آنها در اين است كه صفت با توجه به موصوف و نعت با اعتبار به ناعت ، در نظر گرفته مىشود ، پس صفت اضافه به مفعول شده و نعت اضافه به فاعل . و چون اين تفاوت لغوى يا اصطلاحى درنظر گرفته شود ، اختلافى در اصل معنى نبوده و اختلاف فقط به نسبت اضافه است .
2 . توقيفى بودن اسماء الهى :
اطلاق اسماء بر خداوند موقوف به اذن شرعى است ؛ يعنى هرچه را رسول خدا بيان داشته يا در قرآن آمده است را بر خدا اطلاق نموده و از نسبت آنچه خبر از آن نرسيده است ، بر خدا امتناع مىورزيم .
3 . ظهور شواهد الهى در صفات فعلى :
ظهور صفت خلق در مخلوق و رزق در مرزوق و قدرت در مقدور و امثال آن حقايق اسماء حسناى الهى هستند ، پس اگر همهء موجودات با هم درنظر گرفته شود ، روشن
منازل السائرين ( فارسى ) — صفحة 524
مساهمون: اسماعيل منصورى لاريجانى
ص٥٢٤