به قول مولوى :
گفت آن الله تو لبيك ماست * چُو آن نياز و درد و سوزت پيك ماست
ترس و عشق تو كمند لطف ماست * زير هر يا رب تو لبيكهاست « 1 »
مطالبى كه بايد اضافه كرد آن است كه انابه صفت حال سالك در مقام توبه است ، به عبارت ديگر ، انابه سير و سياحت كردن با خدا به سوى خداست كه به سه شكل در قرآن كريم آمده است :
الف ) انابه قولى
چنان كه مىخوانيم :
وَ ما يَتَذَكَّرُ إِلَّا مَنْ يُنِيبُ .
« 2 » و متذكر اين فعل نشوند مگر كسانى كه دائم رو به درگاه خدا آرند .
ب ) انابه فعلى
چنان كه در قرآن كريم مىخوانيم :
وَ أَنِيبُوا إِلى رَبِّكُمْ وَ أَسْلِمُوا لَهُ
« 3 » و به درگاه خداى خود به توبه و انابه بازگرديد و تسليم امر او شويد .
ج ) انابه قلبى
چنان كه در قرآن كريم مىخوانيم :
مَنْ خَشِيَ الرَّحْمنَ بِالْغَيْبِ وَ جاءَ بِقَلْبٍ مُنِيبٍ .
« 4 » آنكس كه از خداى مهربان در باطن ترسيد و با قلب خاشع به درگاه او باز آمد .
بدينترتيب همهء انبياى الهى از نوعى انابه بهرهمند بودند ، چنان كه قرآن كريم به انابه تعدادى از آنان اشاره مىكند :
إِنَّ إِبْراهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّاهٌ مُنِيبٌ .
« 5 » همانا ابراهيم بسيار بردبار بود و بسيار دعا و تضرع داشت .
يا در مورد حضرت داود عليه السّلام مىفرمايد :
وَ خَرَّ راكِعاً وَ أَنابَ .
« 6 » با تواضع به سجده افتاد و به درگاه خدا بازگشت .
يا در مورد شعيب عليه السّلام مىفرمايد :
عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَ إِلَيْهِ أُنِيبُ .
« 7 » به او توكل مىكنم و به
هامش
( 1 ) . مثنوى ، دفتر سوم ، بيت 195 و 197 .
( 2 ) . غافر / 13 .
( 3 ) . زمر / 54 .
( 4 ) . ق / 33 .
( 5 ) هود / 75 .
( 6 ) ص / 24 .
( 7 ) هود / 88 .