واحد به اشكال وصور مختلف بيان شده است اگر پسر زكريا به اختلاف ميان أنبياء اشاره كرده است وى اختلاف در لفظ را دليل بر تغاير در معنا وتناقض گرفته است . پس از آن أبو حاتم فصل كاملى را به پاسخ اشكالاتى كه پسر زكريا بر تورات وارد كرده است اختصاص مىدهد وحقا كه احاطه وتسلط وى به مضامين اين كتاب آسمانى ، بس شگفتآور است .
در باب چهارم ، أبو حاتم مىكوشد تا تناقض فلاسفه كه پسر زكريا خود را به آنان منتسب مىداند آشكار كند وبه اين منظور ، تناقض كلام آنان را در أصول ومبادى بيان مىكند وخلاصه أفكار هر فيلسوف را با همه تمحلات وگزافههائى كه در آن نهفته است ، بازگو مىكند وبدين طريق مىكوشد تا پايه وبنيان أفكار أو را چونان يك فيلسوف ، سست ومتزلزل كند .
أفلاطون به سه مبدأ ، يعنى خداوند ، عنصر وصورت قائل است وبه نظر أو خداوند عقل است . تالس كه يكى از هفت ستون حكمت است ، آب را مبدأ هستى مىداند وكسنوفانس وفلوطرخس با وى درباره قدم صورت خلاف كردهاند .
ابيقورس ( اپيكور ) گفته است كه خداوند به صورت مردم است وبه چهار طبع غير قابل فساد ديگر قائل است ؛ انكساغورس ، خداوند را همان عقل مىداند ؛ بيروس وجود مبادى را انكار مىكند ومىگويد كه أشياء خود به خود وبه صرافت ذات ، هستى يافتهاند ؛ برقلس قائل به دهر ومنكر دثور عالم است ، ابيقورس ، به دو مبدأ يعنى خلاء وصورت قائل است ؛ فيثاغورس ، اعداد را أصل ومبدأ أشياء مىداند واعداد فرد را مذكر واعداد زوج را مؤنث فرض مىكند . هراكليتس آتش را أصل
أعلام النبوة — صفحة مقدمة 21
مساهمون: أبو حاتم الرازي
صمقدمة ٢١