ديگر آنكه حاجى ميرزا محمد حسن لاريجانى كه يكى از علما و پيشنماز شيراز بود به ناخوشى استسقا فوت شد ، علما عاليجناب آقا ميرزا ابو طالب برادر آن مرحوم را بجايش پيشنماز نمودند .
ديگر آنكه يك نفر از پيشخدمتهاى قوام الملك در شب ميهمان يكى از شهرىها بوده ، قريب به اتمام مجلس آن پيشخدمت گفتگويى با صاحبخانه مىكند ، با قليان كه در دست داشته بر سر ميزبان مىزند ، بعد از دو سه روز آن شخص فوت مىشود . ورثهء مقتول به جناب قوام الملك عارض شدهاند ، ايشان در ضمن ورثه را راضى كرده و چندان نگذاردند كه برملا شود .
ديگر آنكه تلگرافى تغيرآميز از جانب حضرت و الا ظل السلطان به جناب قوام الملك رسيده است كه چرا مقرب الخاقان ميرزا حسين خان حاكم بوشهر را روانه نمىكنيد ، سرحدى مثل بوشهر را بىحاكم گذاردهايد . ايشان هم جواب دادهاند كه در تدارك رفتن مىباشند . ديگر آنكه مقرب الخاقان سعد الملك نقل مكان در بيرون شهر كرده اين دو روز روانهء طهران خواهد شد .
ديگر آنكه مقرب الخاقان سعد الملك گمرك شيراز را به آقا فرج الله كه چندى قبل مباشر گمرك بوشهر بود اجاره داده است و از جانب جلال مآب امين السلطان جبهء ترمه به مشار اليه خلعت دادند .
ديگر آنكه منصب رئيس التجارى شيراز را به مقرب الخاقان محمد رضا خان بيگلربيگى از طهران دادهاند ، الحال مستقلا مشغول رسيدگى به امور تجار است .
ديگر آنكه مقرب الخاقان محمد رضا خان بيگلربيگى موقتا كارگزار خارجهء شيراز شده است و در عمل رئيس التجارى كه با مشار اليه است قرار داده است دوازده نفر دلال بيشتر در عمل تجار نباشند و كتابچهاى مشار اليه درست نموده كه مشتمل بر يكصد ورق است ، پاى هر صفحهء كتابچه را رئيس التجار مهر كرده و بايد هر خريد و فروشى كه مىشود بايع و مشترى و دلال ميانه در ورقهء كتابچه ضبط و ثبت كنند و هر سه نفر مهر نمايند . ده نفر فراش و يك دهباشى و پنج نفر غلام به جهت اين كار معين كرده است و هفتهاى يك روز مجلس استنطاق قرار داده كه ريشسفيدان تجار بيايند در مجلس رئيس التجار نطق نمايند ، التزام از تجار گرفته است كه اگر معامله بدون واسطهء دلال شود و سوخت نمايد آن عمل را به عرف تجار رجوع ننمايند مگر به حكم شرع عمل خود را تمام نمايند ، و هر معامله كه دو نفر تجار با هم بنمايند از قرار تومانى نيم شاهى به دلالها بدهند و از اين تومانى نيم شاهى دلالها ده يك به رئيس التجار بدهند . از قرار گفتگو تجار به اين امر راضى نيستند خيال دارند خودشان هر دادوستدى كه مىنمايند نوشتهء شرعى از هم ديگر بگيرند . مشكل است اين حكم رئيس التجارى جارى بشود و تجار قبول كنند .
ديگر آنكه بيگلربيگى چهارصد تومان علاوه بر پارسال بر ماليات كسبهء شيراز افزوده است ، به همچنين مبلغى بر بلده ، بيچاره خلق از ترس نمىتوانند اظهار تظلم نمايند .
ديگر آنكه بيگلربيگى كه مباشر عشور اسب دريايى است چون پارسال دو سه نفر از اسب فروشان اسبهاى خود را از راه محمره حمل دريا كرده بودند امسال كه به شيراز آمدهاند آنها را حبس كرده يكصد و پنجاه تومان جريمه گرفت .
وقايع اتفاقيه ( مجموعه گزارشهاى خفيه نويسان انگليس در ولايات جنوبى ايران از سال 1291 تا 1322 قمرى ) ( فارسى ) — صفحة 188
مساهمون: على اكبر سعيدى سيرجانى
ص١٨٨