( تربت حيدريه ) به هرات رفت و به تحصيل علوم دينى پرداخت و پس از آن به فن انشاء و شعر و معما نيز آگاهى يافت . او ابتدا سمت كاتب محكمهء قضاوت نظام الدين امير عليشير نوايى را به عهده داشت . بعد در زمان سلطان حسين بايقرا به منصب قضاوت رسيد و به دليل دانش و كمالاتش سرآمد قضات زمان خود شد . در عهد شيبك خان نيز در همان سمت باقى ماند ولى پس از كشته شدن او در جنگ مرو ( 916 ه ق ) به تربت رفت و به امر كشاورزى پرداخت و سرانجام در 928 ه ق در همانجا درگذشت و در مقبرهء خانوادگى خود مدفون شد . قاضى اختيار الدين در ساخت ماده تاريخ بويژه شعر تبحر داشت . « شرح مقدمة الصلاة » ، « مختار الاخيار على مذهب المختار » ، « شرح قصيدهء معجزات » ، « اخلاق همايونى » ، « زينة اللباس » ، « ديوان غزل اختيار » ، « اقتباسات » ، « اساس الاقتباس » ، « مقامات حسينى و مثنوى « عدل و جور » از آثار اوست . نك :
حبيب السير ، ج 4 ، صص 356 - 355 ، مجالس النفائس ، صص 295 - 271 ؛ تاريخ نظم و نثر ، ج 1 ، ص 278 ، بدايع الوقايع ، ج 1 ، ص 489 و ج 2 ، ص 283 ، 337 ؛ و خلاصة الاخبار ، ص 189 ، 212 ، 220 .
شرح
( 142 ) . امير جمال الدين عطاء الله المحدّث الحسينى : پسر فضل الله پسر عبد الرحمن دشتكى شيرازى ، از اكابر فضلا و محدثان عصر سلطان حسين بايقرا بود . مدتى در مدرسهء سلطانيه هرات به تدريس پرداخت . وى در علم سياق مهارت داشت . خواجه جمال الدين ابتدا منصب وزارت سلطان حسين بايقرا و بعدها سمت ديوان اشراف يافت . با مرگ سلطان حسين بايقرا و روى كار آمدن اولاد و امجاد وى هيچ منصبى را نپذيرفت . ولى امرا و وزراى دار السلطنهء هرات در امور مختلف با وى به مشاوره مىپرداختند و هيچ كارى را بدون وقوف و استصواب او انجام نمىدادند . خواجه جمال الدين در 2 ربيع الاول 927 ه ق . در عهد حكمرانى امير خان موصلو در خراسان درگذشت و در مزار شيخ على صوفى به خاك سپرده شد .خواجهء سالكان عطاء الله * كه دلش ميل داشت سوى جنان
جانب خلد رفت و شد تاريخ * ميل خواجه عطا شد به سوى جنان