سپس از فارياب تا يهوديه يك منزل و از شبورقان تا فارياب نيز همين مقدار راه است .
اين شهر در حملهء مغول ويران شد . در دورهء تيموريان ولايتى آباد شد و بيست قريه و پنجاه شصت مزرعه داشت . در سال 1875 م به حكومت افغانستان واگذار گرديد . امروزه در شمال افغانستان قرار دارد . نك : لغتنامه دهخدا ؛ جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 452 ؛ جغرافياى شهرى در افغانستان ، ص 131 ، 134 ، 137 .
شرح
( 115 ) . از « خلال احوال گذشته . . . آثار روز رستخيز ظاهر ساختند » با اندك تفاوتى در حبيب السير ، ج 4 ، صص 297 - 294 آمده است . مؤلف تاريخ راقم ماده تاريخ اين واقعه را از قول يكى از دانشمندان آن عصر چنين ضبط كرده است :محمد خان چو از آمويه بگذشت * از آن تاريخ شد « ويرانى بلخ »
تمام شهر ويران گشت از جنگ * شراب عيش اهل بلخ شد تلخ( 116 ) . خلم / خلوم : پيشينهء تاريخى اين شهر به قبل از اسلام باز مىگردد . ثعالبى آن را مرز واقعى ايرانشهر ذكر كرده و نوشته : « تيرى كه آرش از كوهى كه در طبرستان افكنده بود به بادغيس رسيد و چون مىرفت كه در بادغيس بر زمين فرود آيد ، فرشتهاى به فرمان يزدان آن تير را فراتر راند تا به سرزمين خلم از نواحى بلخ رسيد . » خلم در قديمگاه جزو تخارستان و گاه ضميمه بدخشان بوده است . اصطخرى آن را جزو شهرهاى تخارستان آورده كه تا بلخ دو روز فاصله داشته است . به گفته كلمنت ماركام ، شهر خلم در پنج فرسنگى قندز قرار داشته است . چون حاكميت ازبكها در سال 1878 م برچيده شد ، از آن پس خلم جزو سرزمين افغانستان گرديد . بعدها به نام « خلم كهنه » مشهور شد و روستاى كوچكى بود در هفت كيلومترى تاشقرغان اما ظاهرا در اثر جنگهاى دوازده ساله روسها كاملا ويران شد . نك : ترجمه تاريخ ثعالبى ، ص 91 ؛ حدود العالم ، ص 99 ؛ تاريخ ايران كلمنت ماركام ، ص 107 ؛ و بنگريد به تعليقات تاريخ بخارا و خوقند و كاشغر ، صص 241 - 239 ؛
( 117 ) . از « عبد الرحمان بيگ را كه در سلك قرابتانش . . . دروازههاى قندز نگشاد » با اندك تفاوتى در حبيب السير ، ج 4 ، ص 304 آمده است .