شرح
( 39 ) . براى اطّلاع بيشتر ر . ك : فيروز كاظمزاده ، روس و انگليس در ايران ، 1914 - 1864 ، ترجمهء منوچهر اميرى ، تهران چاپ دوّم ، سال 1371 ، صص 170 ، 195 ، 225 ، 230 ، و 283 .
( 40 ) . فاصله 9 كيلومتر بود .
( 41 ) . كاظمزاده ، روس و انگليس در ايران ، صص 102 - 91 .
( 42 ) .G . Jones , Banking and Empire in Iran , The History of The British Bank of The Middle East , Vol 1 , Cam . Uni . Press , pp . 21 , 24 - 5. ( 43 ) . نامهء 29 ربيع الاوّل 1306 .
( 44 ) . نامهء 18 شعبان 1305 .
( 45 ) . نامهء 22 محرّم 1308 .
( 46 ) . نامههاى 8 و 22 رجب 1306 .
( 47 ) . نامهء 13 ربيع الاوّل 1308 . پس از قتل وزير مختار روسيه ، گريبايدوف ، و همراهانش ، در تهران ، در 1243 ه . ق ، سفارت روسيه براى امنيّت بيشتر به داخل ارك منتقل شد و خانهاى از محمّد حسين خان قاجار اجاره كرد . وقتى شهر به سوى شمال گسترش يافت ، سفارت نيز به محلّى نزديك دروازهء قديم شميران ، در خيابان چراغگاز ، منتقل شد . روسها بعدها از امين السّلطان ، كه در سال 1325 ه . ق به قتل رسيد ، پارك امين السّلطان را خريدند .
( 48 ) . كرزن مىنويسد :
« آلمانها تا اين اواخر مستأجر انگليسىها در قلهك بودند و حالا در دزاشيب سكونت دارند . »
همان كتاب ، ص 454 .
( 49 ) . شركت بلژيكى ، علاوه بر خطّ آهن شاه عبد العظيم ، چند خطّ ترامواى اسبى نيز كشيد كه از ميدان توپخانه به سوى شرق مىرفت و از خيابان چراغگاز و جلوى بازار و پامنار و سفارت روسيه عبور مىكرد . نقشهء ساختن يك خطّ شمالى هم مطرح بود كه قرار بود از خيابان ظهير الدّوله بگذرد ، ولى اين خطّ كشيده نشد . براى اطّلاع بيشتر ر . ك : محبوبى اركادنى ، تاريخ مؤسّسات تمدّنى جديد در ايران ، انتشارات دانشگاه تهران ، تهران ، جلد 2 ، ص 328 .
( 50 ) . نامهء 14 شوّال 1305 .
( 51 ) . نامهء 18 شعبان 1305 .
( 52 ) . نامهء 12 ربيع الاوّل 1306 .
( 53 ) . نامهء 28 جمادى الثّانى 1306 .
( 54 ) . نامهء 22 رجب 1306 .
( 55 ) . همان .
( 56 ) . همان .
( 57 ) . نامهء 29 ربيع الاوّل 1307 .
( 58 ) . همان .
( 59 ) . نامهء 7 جمادى الاوّل 1307 .