است ، از بلاد صين و كوههاى آن . و جامعترين شهرها در علم دين و دنيا بناى بغداد نهادهاند ؛ و نيكوترين ضياع بصره . و درستتر مصحف ، و مسجد از شهرها كوفه است ؛ و بيشترين سبزى و جاى نزهت طبرستان ؛ و نيكوتر صناعت شهر سمرقند . و عظيمتر بنياد قصر مشيد است ؛ و عجايبتر و محكمتر سدّ ياجوج و ماجوج ؛ و نيكوتر جويها زرينه رود به اصفهان .
بيت اللّه الكعبه
و آن را نامها است مكّه و بكّه و برّه و بساسه و امّ القرى ، و المسجد الحرام ، و البلد الامين ، و اندر جاهليّت الالا * نيز گفتهاند ، و در هر نامى ازين شعر گفتهاند .
و چنان روايتست كه زودتر از همه چيزى خداى تعالى اساس كعبه آفريد ، به دو هزار سال از هفتمين طبقهى سفلى . و چون آدم عليه السّلام آنجا آمد جبرييل عليه السّلام پر بر آنجايگاه زد تا اساس آن از قعر زمين بيرون آمد . و به معاونت فريشتگان آدم آنجا از سنگهاى عظيم مانند دكّانى بكرد از پنج كوه : طور سينا و طور زيتا و لبنان و جودى و حرى * . و اين اوّل بنا بود در عالم . و پس آن را طواف كرد ، و خداى تعالى بيت المعمور فرستاد بر آنجايگاه از ياقوت سرخ . و آن را دو در بود ، شرقى و غربى ، و پيرامونش نگاهبانان بودند ، ملايكه از جانّ ، و پيوسته طواف كردندى تا عادت گشت و فرض . و بعد از مرگ آدم عليه السّلام ، چون بيت المعمور به آسمان چهارم رفت ، فرزندانش آنجا از گل و سنگ خانهيى كردند . و همىبود تا به وقت طوفان خراب گشت . و آنجا تلّى سرخ پيدا شد ، تا آب عذاب بران نيفتد - چنان كه ياد كردهايم . پس ابراهيم عليه السّلام آن را عمارت بكرد و قاعده برآورد ، و قريش بعد از مبعث پيغامبر عليه السّلام آن را عمارت نو بازكردند به چوب و آلات . و ازان پس ابن الزبير دران بيفزود و به تكلّف بكرد ، و حجّاج يوسف آن را باطل كرد و به همان اساس بازبرد . و آن را شش ستون بود در ابتدا ، و اكنون سه است - چنان كه رقم زده شده است . و از مقام ابراهيم و اثر پاى وى بر سنگى بعضى گويند دران وقت بود كه مردم را به حجّ خواند ، و بعضى گويند دران وقت بود كه ساره سوگند داده بودش به فرونيامدن ؛ يكى پاى بر سنگ نهاد و ديگر در ركاب داشت ، تا زن اسمعيل سر و محاسنش بشست . پس ديگر پاى بر سنگى نهاد و آن پيشين در ركاب آورد - و اين روايت درستترست ، كه نشان پاى مخالف است نه چنان راست - و