جنتوش را بنياد نهادند و قريب به بيست سال استادان كامل و هنرمندان عاقل در اين موضع ميمون مذكور به هرگونه بدايع و صنايع و عجايب اختراعات و غرايب مستبدعات مشغولى نمودند بلكه از مبدأ تباشير صبح سلطنت تا حالا كه مدت بيست و هشت سال است پيوسته به طرفهكارى و لطايفنگارى اقدام مىنمايند و بىاشتباه ، آن عمارت دلپذير ، شبيه و نظير ندارد .
بيت
بوستانى است كه طاوس ملايك هردم * از سر سدره نمايد به هوايش پرواز
خم طاقش همه با سقف فلك باشد جفت * لب بامش همه در گوش زحل گويد راز
و چندان قصور رفيع و طاقهاى منيع در آن منزل ساخته و پرداختهاند كه محاسب و هم از تعداد آن به عجز و قصور اعتراف مىنمايد و تا اسم مطابق مسمى باشد اين باغ به « باغ جهانآراى » موسوم گشت .
ديگرى از ابنيهء آن خسرو بحر و بر ، « تخت سفر » است و آن عمارتى است كه در ميان كوه از سنگ در كمال تكلف و زيبائى ساختهاند و حوضهاى كوثر صفت و بستانهاى در غايت خضرت و نضارت در اطراف آن پرداخته .
و از جملهء عمارات اين پادشاه صاحب خيرات ، خانقاهى است كه در سر چهار سوق هرات بنا فرمودهاند و آن را « دار السياده » « 1 » نام نهاده در آن منزل هر روز سه چهار هزار كس را علوفه و نان مىدهند و در هفته يك نوبت در آن عمارت ، عالىجناب هدايت منزلت مولانا كمال الملة و الدين حسين الواعظ « 2 » - خلدت ضلال ارشاده - به وعظ و نصيحت خلايق اشتغال مىفرمايند و يكى از علما هم در آن بقعه به درس و افاده قيام مىنمايد و بسيارى از طلبه استفاده مىكنند و از اوقاف سلطانى به حظى اوفر محظوظ و بهرهور مىگردند .
ديگر از بناهاى حضرت اعلى حظيرهاى است كه بر سر مرقد منور فيروزه بيگم كه والدهء آن حضرت بود ساختهاند . و ايضا در آن موضع مدرس و طلبه تعيين فرمودهاند و مقرر كرده كه شيخ و خدام آن فرخنده مقام هر روز به اطعام فقرا و مساكين پردازند .
و از جمله عمارات وسعتصفات رفعتسمات سلطان صاحبقران مدرسه و خانقاهى است كه در سر پل انجيل بنا فرموده و فى الواقع مهندس انديشه از كشيدن تمثال
هامش
( 1 ) . در مج : « دار السلام » .
( 2 ) . مقصود ملا حسين واعظ كاشفى است .