قرآن كريم اشاره نكرده است كه آدم پيش از ارتكاب گناه ، سوءات داشت ، يا آن كه به دنبال ارتكاب گناه ، سوءات در وجود او پديد آمد ، بلكه تنها گفته است كه ادراك سوءات از سوى انسان پس از گناه و خطا بود .
سوم : شهيد صدر قدّس سرّه به هنگام بررسى زمينه و چگونگى استخلاف آدم ، نقش توبه را مطرح نكردهاند ؛ با وجود آن كه توبه يك نقش اساسى دارد ، و آن اين است كه انسان با تكيه به توبه ، عمل را از سر مىگيرد و دوباره به تجربهء زندگى مىپردازد ، و به موجب آن در مدارج كمال سير مىكند .
چهارم : از كمالات انسانى بدون خطا و گناه نيز مىتوانيم تصوّر داشته باشيم . انسان از طريق فرمانبردارى و احساس عبوديّت خداوند سبحانه و تعالى ، نيز مىتواند تكامل يابد ؛ مگر آن كه مقصود ايشان از « خطيئه » مجرّد مخالفت امر الهى نباشد ، بلكه احساس نيازمندى و نارسايى از سوى انسان در برابر خداوند متعال و در مقام شكر نعمتهاى او باشد ، كه انسان را به افزايش دادن كارهاى شايستهء خويش و بازگشت به خداوند متعال و انابه به سوى او وا مىدارد .
پنجم : علّامهء طباطبايى رحمه اللّه چنين برداشت كردهاند كه بهشت آدم آسمانى بوده است ، و شهيد صدر قدّس سرّه چنين برداشت كردهاند كه بهشت آدم ، زمينى بوده است ؛ كه البته اين برداشت اخير ، در عين آن كه با بعضى روايات سازگار است ، با فرضيّهء آفرينش انسان براى زيست در روى زمين نيز همخوانى دارد . و اللّه سبحانه اعلم . « 1 »
هامش
( 1 ) الاسلام يقود الحياة ، 152 و 153