مجازى روى مىدهد ؛ و البتّه در اينجا « مجاز » يك مدلول عمومى دارد كه استعاره و كنايه و غيره را نيز شامل مىشود .
ج ) قرائن حاليّه كه اينها نيز تأثيرى خاص بر مدلول لفظى دارند ؛ منظور از « قرائن حاليّه » اوضاع و شرايط بيرونى است كه كلام از يك جنبهء بخصوص با آن در ارتباط است .
اين عوامل سهگانه در تكوين مدلول كلّى لفظ و كلام مشتركاند ؛ وقتى كه با كلام روبهرو مىشويم و مىخواهيم بر مدلول آن دست يابيم ، و در اين مسير با يكى از اين سه عامل برخورد مىكنيم ، در واقع ، با يك مشكل لغوى ( زبانى ) روبهرو هستيم . همين طور ، وقتى مىخواهيم ويژگيهاى اوضاع و شرايط عصر نزول قرآن را باز شناسيم ، يا اوضاع و شرايط امّتهاى پيشين و داستانهاى پيامبران الهى را ، كه قرآن از آنان سخن گفته است ، و به دورانهاى پيش از نزول قرآن مربوط مىشود ، باز شناسيم ، يا رويدادهاى آينده را كه قرآن كريم از آنها خبر داده است ، مورد تأمّل قرار دهيم ، اينها نيز ، مشكل تاريخى در مسير كار ما خواهند بود .
در پرتو اين مفهومى كه براى مشكل لغوى ( زبانى ) و تاريخى ، باز نموده شد ، ما مىتوانيم طبيعت اين مرحلهء تفسيرى را كه صحابه و تابعين در رويارويى با كلام الهى ، ( قرآن كريم ) از آن گذشته ، و در صدد شناخت هر چه بيشتر و بهتر مدلولات الفاظ قرآن كريم بر آمدند ، روشن گردانيم .
ما ، وقتى ميراث تفسيرى اين عصر را كه به دست ما رسيده است ، ورق مىزنيم ، مىبينيم سه مسألهء اصلى مورد توجّه و موضع اهتمام صحابه و تابعين بوده است ، كه عبارتند از :
1 . بازشناسى معانى مفردات قرآنى در زبان عربى ، همراه با مقايسهء كلام قرآنى با كلام عربى به منظور مشخّص گردانيدن استعارهء قرآنى .
2 . تتبّع و جستجوى اسباب نزول يا اشخاص و حوادث تاريخى و قضايا و مطالبى كه به برخى آيات قرآنى مرتبط مىگردند .
3 . تفصيلاتى كه در بيانات رسول اعظم صلّى اللّه عليه و آله وارد شده است ، يا آنچه كه متون روايات اسرائيلى دربارهء داستانهاى پيامبران الهى و . . . ، و حوادثى كه قرآن كريم به آنها اشاره كرده است ، برساخته و شايع كردهاند .
اين سه مسأله سهم بسزايى در مشخّص كردن « معنا » از نظر لغوى ( زبانى ) و تاريخى
علوم القرآن ( علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 284
مساهمون: السيد محمد باقر الحكيم
ص٢٨٤