در همان حال كه يك عده شاهان سپنجى به تخت سلطنت مىنشستند ، ايالتهاى اطراف امپراتورى يكى يكى به دست گروههايى چون مراتهاها ، جاتها ، سيكها و افغانهاى روهيلهاى مىافتاد . حملهء نادر شاه به هند در 1151 - 1152 / 1738 - 1739 و اشغال و غارت دهلى به دست او ( بنگريد به شمارهء 149 ) و بعدا لشگركشى احمد شاه ابدالى يا درانى ضربات شديدى از لحاظ مادى و اخلاقى و روحى بر پيكر امپراتورى هند وارد آورد ، چنانكه ديگر هرگز از زير اين ضربات قد راست نكرد . از چند جهت نيز دولت هندوان رو به ترقى داشت و در داخل شبهقاره و پسكرانههاى آن حضور بريتانياييها اهميت يافت . در آن حال كه بريتانياييها قدرت خود را از راه بنگاله در اوده و هند مركزى و راجيوتانه مىگستردند ، شاهان مغولتبار در دهلى مأيوسانه مشغول نظاره بودند و كارى از دستشان برنمىآمد . شاه احمد دوم زندانى انگليسىها بود و در 1274 / 1858 آخرين پادشاه گوركانى هند به خاطر دست داشتن در شورش سپاهيان ، مغرول و به رانگون تبعيد شد .
كتابشناسى
- يوستى ، 472 - 473 ؛ لين - پول ، 322 - 329 ؛ زامباور ، 300 و جدول « يو » .
- دائرة المعارف اسلام ، ويرايش دوم ، « مغولان هند . بخش اول تاريخ . بخش يازده ، سكهشناسى » ( جى . بورتن - پيج ) .
- G . P . Taylor , " Some dates relating to the mughal Emprors of India " , JASB , new series , 3 ( 1907 ) , Numismatic Suppl . , 57 - 64 .
- W . Irvine , The Later Mughals , I - II , Calcutta 1921 - 2 , ed . and augmented Jadunath Sarkar , Allahabad 1974 .
- R . C . Majumdar ( ed . ) , The History and Culture of the Indian People VII . The Mughul Empire , chs 2 - 3 , 5 - 8 , 10 .
- Idem ( ed . ) , VIII . The Maratha Supermacy , Bombay 1977 , ch . 5 .
- ايشوارى پراسد ، هند در قرن هيجدهم ، اللّهآباد 1973 .
- جى . ف . ريچاردز ، تاريخ جديد كمبريج هند . بخش يك ، 5 ، امپراتورى مغول ، كمبريج ، 1993 .