( * * ) 739 - 754 / 1338 - 1353 طغا [ ى ] تيمور ، از اعقاب يكى از برادران چنگيز ، اوتكن يا جوچى كه بر غرب خراسان و گركان استيلا داشت
738 - 754 / 1338 - 1353 در اين دوره چند ايلخان رقيب كه دستنشاندهء امير حسن بزرگ جلايرى بودند ، مانند ( ( * * ) طغاى تيمور ، بنگريد به سلسلهء قبل ؛ ( * * ) جهان تيمور ) و امير حسن كوچك چوپانى ( ساتى بيگ خاتون ؛ ( * * ) سليمان ؛ ( * * ) انوشروان ؛ ( * * ) غازان سوم ) در ايران حكومت داشتند . پس از آن ، ايران ميان سلسلههاى محلى مانند جلايريان و مظفريان و سربداران تقسيم شد .
منگوقاآن ، خان بزرگ مغول ، كار سترك تصرف مجدد و تحكيم مستملكات مغولان را در آسياى غربى بر عهدهء هلاگو برادر خود گذاشت ، زيرا در فاصلهء مرگ چنگيز خان تا آنزمان ، استيلاى مستقيم خان بر دنياى اسلامى جنوب آمودريا بسيار ضعيف شده بود .
بنابراين ، هلاگو به سوى مغرب عزيمت كرد . منگوقاآن مقاومت اسماعيليان با فداييان نزارى را در شمال ايران درهم شكست ( 654 / 1256 ) ، لشكريان خليفه را در عراق قلع وقمع كرد و آخرين خليفهء عباسى ، مستعصم را كشت ( 656 / 1258 ) و به سوى شام پيش راند . اما در آنجا مغولان در عين جالوت ، واقع در فلسطين ، از مماليك مصر و شام ( بنگريد به شمارهء 31 ) شكست خوردند ( 658 / 1260 ) ، و جلو پيشروى آنها گرفته شد .
با اينهمه ، هلاگو به نيابت از جانب خان بزرگ حكمران ايران ، عراق ، قفقاز و آناطوليا گرديد و لقب ايلخان ، يعنى خان تابع خان بزرگ يافت .
بدين ترتيب ، دولت ايلخانى به صورت قطعى بنيان يافته بود ، اما دشمنان خارجى بسيار داشت كه از آن جمله مماليك مصر بودند كه عقيدهء عامه را در مورد شكست ناپذيرى مغولان باطل ساختند و اينك علمدار سپاه اسلام در برابر لشكر كفر شدند .
خانهاى مغول اردوى زرين و جغتاييان نيز با ايلخانيان بر سر نواحى متنازع فيه واقع در قفقاز و شمالشرقى ايران خصومت مىورزيدند . اين دشمنى مشترك با ايلخانيان بود كه سبب اتحاد سياسى و بازرگانى ميان مماليك و اردوى زرين شد و ايلخانيان را نيز به نوبهء خويش به اتحاد با قدرتهاى مسيحى و صليبيان شهرهاى سواحل شرقى مديترانه و ارمنيان كيليكيا بر ضد مسلمان سوق داد . دوقز خاتون ، همسر هلاگو ، مسيحى نسطورى
سلسله هاى اسلامى جديد : راهنماى گاهشمارى و تبارشناسى ( فارسى ) — صفحة 480
مساهمون: كليفورد ادموند باسورث
ص٤٨٠