( * * ) 765 / 1364 احمد بن محمود ، ملك المنصور حسام الدين
( * * ) 769 / 1338 داود دوم ابن محمود ، ملك المظفر فخر الدين
( * * ) 778 / 1376 عيسى بن داود دوم ، ملك الظاهر مجد الدين ، مقتول در 809 / 1407
( * * ) 809 - 812 / 1407 - 1409 احمد بن عيسى ، ملك الصالح شهاب الدين
812 / 1409 استيلاى تركمانان قراقويونلو
امراى ارتقى ترك دياربكر از اعقاب ارتق بن اكسب ، از رؤساى طايفه ، دوگر ، از تركان غز ، بودند . نخستينبار نام آنها در جنگى كه با بيزانسىها در آسياى صغير ( آناطوليا ) كردهاند مىشنويم . سپس ملكشاه ، سلطان بزرگ سلجوقى ، وى را مانند بيگها يا رؤساى تركمانان ، براى جنگ در سرحدات امپراتورى خود به بحرين ، شام و خراسان فرستاد .
سرانجام به حكمرانى فلسطين رسيد و در بيت المقدس درگذشت ، اما پسرانش نتوانستند در آنجا در مقابل فاطميان و صليبيان مقاومت كنند و در عوض ، در دياربكر در اطراف ماردين و در حصن كيفا مستقر شدند . ايلغازى اول ابن ارتق به تدريج سرزمينهاى سلجوقيان را در آن ناحيه گرفت . وى رقيب نيرومند فرنگان در كنتنشين ادسا ( الرّها ) بود و در سال 515 / 1121 ( يا 516 / 1122 ) ميافارقين را هم گرفت . از اينزمان به بعد ، دو شاخهء اصلى از خاندان ارتقى پديد آمد ، يكى از اعقاب سكمان اول در حصن كيفا و بعدا آمد و ديگرى ، اعقاب برادرش ايلغازى اول در ماردين و ميافارقين ، شاخهاى نيز در خرتپرت حكومت داشت كه تابع ارتقيه حصن كيفا بود . اين شاخه پس از نيم قرن حكمرانى به دست سلجوقيان روم برافتاد .
ارتقيان به عنوان يك سلسله ترك در منطقهاى كه بيشتر ساكنان آن بيگهاى تركمانان و متابعان آنها بودند ، بسيارى از مشخصات تركان را حفظ كردند كه نمونهء آن را در نام امراى آنها در اسمهايى چون الپ / الپى به معناى « جنگجو ، پهلوان » مىتوان ديد . با اين همه ، دياربكر شديدا مسيحىنشين بود . چنين به نظر مىرسد كه ارتقيه نسبت به رعاياى مسيحى خود با تسامح رفتار مىكردند و به طريق يعقوبيان شام به تناوب در سرزمينهاى ارتقيان مستقر مىشدند . همچنين ، به مشخصههاى هنرى و شمايلنگارى فرهنگ ارتقى توجه بسيار معطوف داشتهاند . اين مشخصات به عنوان مثال در سكههاى امراى آنجا با موتيفها و بازنمودهاى كلاسيك و بيزانسى آنها كاملا هويدا است . برآمدن زنگيان ( بنگريد
سلسله هاى اسلامى جديد : راهنماى گاهشمارى و تبارشناسى ( فارسى ) — صفحة 378
مساهمون: كليفورد ادموند باسورث
ص٣٧٨