( * * ) 567 - 589 / 1172 - 1193 محمود بن ايل ارسلان ، ابو القاسم سلطان شاه ، جلال الدّنيا و الدين ، حكمران رقيب در شمال خراسان ، فت 589 / 1193
596 / 1200 محمّد بن تكش ، علاء الدّين
( * * ) 617 - 628 / 1220 - 1231 منگبرتى ( اين يكى از صور برگردان اين اسم تركى غريب است ، اخيرا دكتر پتر جكسن صورت ديگرى را پيشنهاد كرده و آن منگيرنى است به معناى « دارندهء هزار مرد » كه با نام فارسى مأنوس « هزار مرد » برابر است ) ابن محمّد ، جلال الدين
فتح ماوراء النهر و ايران به دست تركان
خوارزم ناحيهء پر آب و حاصلخيزى بر قسمت سفلاى آمودريا ( جيحون ) بود ، همانجايى كه بعدها خانات خيوه در آن تشكيل شد . چون تمام اطراف اين ناحيه را دشتها و بيابانها فراگرفته ، از نظر جغرافيايى منطقهاى مجزا و منزوى محسوب مىشد ، و اين جدايى و انزوا سبب شده بود كه خوارزم مدتهاى مديد استقلال سياسى و فرهنگ ايرانى خود را حفظ كند . خوارزم همچنين زادگاه اصلى ايرانيان بود . ابو ريحان بيرونى ، مورخ و ديرينهشناس خوارزمى ، آغاز حيات سياسى را در آنجا پيش از هزارهء اوّل قبل از ميلاد مسيح دانسته است . وى ابتداى حكومت ايرانى سلسلهء افريغيان را حدود 305 قبل از ميلاد قرار داده و نام بيست و دو تن از پادشاهان آن سلسله را تا زمان نابودى آن در 385 / 995 ذكر كرده است . خوارزم نخست در سال 93 / 712 در صحنهء تاريخ اسلام ظاهر مىشود . در اين سال ، حكمران عرب خراسان ، قتيبة بن مسلم به خوارزم حمله كرد و بر تمدن بومى آنجا خرابى بسيار وارد ساخت . به اين ترتيب ، خوارزم به صورتى مبهم تحت استيلاى اسلام درآمد ، ولى اين تنها در آخر قرن دوّم / هشتم يا آغاز قرن سوّم / نهم بود كه يكى از شاهان افريغى خوارزم براى اولينبار دين اسلام را پذيرفت و نام مرسوم نوكيشان ، يعنى عبد اللّه را بر خود نهاد . از اينزمان به بعد ، نام اسلامى بسيارى از شاهان خوارزم در دست است ، ولى زمان و تاريخ حكمرانى آنها معلوم نيست ، زيرا ابو ريحان بيرونى تاريخى براى آنها ذكر نمىكند .
در طول قرن چهارم / دهم بر اهميّت سياسى و اقتصادى شهر گرگانج واقع بر ساحل
سلسله هاى اسلامى جديد : راهنماى گاهشمارى و تبارشناسى ( فارسى ) — صفحة 346
مساهمون: كليفورد ادموند باسورث
ص٣٤٦