آل محتاج خداوندان موروثى اميرنشين چغانيان در ساحل شمالى آمودرياى ميانه بودند ، اما در اينكه آنها اعقاب چغان خداهاى بومى از قرار معلوم ايرانى روزگار حملهء اعراب بودهاند ، يا اينكه اعراب ايرانىمآب شده بودهاند ، دقيقا مشخص نيست . آنها به عنوان سرداران سپاه سامانيان و سپس حكمرانان و سپهسالاران خراسان از جانب اميران سامانى در ربع دوّم قرن چهارم / دهم در تاريخ ظهور مىكنند . در آنجا ابو على احمد شخصيّت برجستهاى بود ، امّا عاقبت الامر در تبعيد درگذشت . امّا به نظر مىرسد كه آل محتاج پايگاه محلى خود را در چغانيان تا قرن پنجم / يازدهم حفظ كردند ، زيرا نام عدهاى از امراى محلّى آنجا در تاريخ آمده است ، ولى وابستگى آنها به سلسله اصلى مسلّم نيست .
كتابشناسى
- زامباور ، 204 ؛ البوم ، 33 . .
- دائرة المعارف اسلام ، ويرايش دوّم ، « آل محتاج » ( ك . ا . باسورث ) ؛ دانشنامهء ايرانى ، « آل محتاج » ( باسورث ) .
- ك . ا . باسورث ، « حكمرانان چغانيان در آغاز دورهء اسلامى » ، ايران ، مجلهء تحقيقات ايرانى مؤسسه بريتانيايى ، نوزده ( 1981 ) ، 1 - 20 .