آذربائيجان با آنكه در مآخذ قرن چهارم / دهم كرد محسوب شدهاند ، ولى در واقع چنين مىنمايد كه اين خانواده اصلا عرب و از قبيلهء يمنى ازد بودند . در آغاز دورهء خلافت عباسى افراد خانوادهء روادى حكمرانان تبريز بودند ولى در قرن بعد ، يا در همين حدود ، اين خاندان به كلى « كردمآب » شدند و نامهايى چون « احمد يل » و « محلان » كه صورت كردى نامهاى عربى احمد و محمد است ، خود مبين اين معناست .
رواديان مانند آل مسافر كه همسايگان آنها بودند ، از اوضاع آشفته آذربائيجان پس از برافتادن ساجيان استفاده كردند و ابو الهيجاء مملان اول روادى آن دسته از آل مسافر را كه در آذربائيجان مستقر شده بودند ؛ با وجود كمكهايى كه از ايوبيان دريافت مىداشتند ، به تدريج از آنجا بيرون كرد و در نتيجه ، در 374 / 984 تمام آن منطقه در دست رواديان قرار گرفت . در قرن پنجم / يازدهم برجستهترين فرد خاندان روادى ، يعنى وهسودان بن مملان اول حكومت مىكرد . وى به كمك امراى كرد همسايهء خود نخستين تاختوتاز تركمانان غز را دفع كرد ، اما در سال 446 / 1054 تسليم طغرل سلجوقى شد .
از آنپس ، رواديان به عنوان دستنشاندگان سلجوقيان حكومت مىكردند تا اينكه البارسلان از لشكركشى آسياى صغير بازگشت و مملان دوم ابن وهسودان را عزل كرد .
بههرحال ، دستكم يكى ديگر از افراد خاندان روادى را مىشناسيم و آن احمد يل مراغى است كه نامش را سلسلهاى از غلامان ترك كه به نام وى « احمد يلى » خوانده شدهاند و به عنوان اتابك تا آغاز قرن سيزدهم در مراغه حكومت داشتند ، ماندگار كردند .
كتابشناسى
- يوستى ، 44 ؛ زامباور ، 180 ( وى هم مانند يوستى رواديان را به اشتباه شعبهاى از آل مسافر شمرده است ) ؛ البوم ، 34 .
- دائرة المعارف اسلام ، ويرايش اول ، « تبريز » ( و . مينورسكى ) ؛ دائرة المعارف اسلام ، ويرايش دوم ، « رواديان » ( ك . ا . باسورث ) .
- سيد احمد كسروى ، شهرياران گمنام ، جلد دوم ، 130 - 158 .
- و . مينورسكى ، بررسىهايى در تاريخ قفقاز ، 167 - 169 ، با شجرهنامه در صفحهء 167 .
- ك . ا . باسورث ، در تاريخ ايران كمبريج ، جلد پنجم ، 32 - 34 .
- و . مادلونگ ، در همان كتاب ، جلد چهارم ، 236 - 239 .