و از اعاظم علماء اين بلوك است : جناب مستطاب ، علامه زمان ميرزا كمال الدين محمد بن - معين الدين فدشكوئى فسائى مشهور به ميرزا كمالا « 1 » . داماد حضرت مغفرت مآب ملا محمد تقى مجلسى بود ، شرح ميرزا كمالا بر كتاب شافيه صرف در ميانه طلاب علم مشهور است و همچنين شرح او بر قصيدهء دعبل خزاعى . و در حدود سال 1100 و اند وفات يافت .
و از علماء اين بلوك است : اسوهء عترت علويه ، جامع فروع و اصول ، حاوى معقول و منقول ميرزا اسماعيل فدشكوئى فسائى . سالها در شيراز در خدمت جناب مجتهد الزمان ، حاجى ميرزا ابراهيم كه شرح حالش در ذيل محله بازار مرغ گذشت ، تحصيل مراتب علميه را نمود و در سال 1250 در قريه فدشكويه وفات يافت .
و از علماى اين بلوك است « 2 » : مولى الموالى ، مجمع المعالى ، قدوهء مدرسين ، مخبر احاديث
هامش
( 1 ) . ر ك : تذكره نصر آبادى ، ص 201 و 202 ، كه مىنويسد : فرزند ملا محمد حسين ، اصل ايشان از فساست اما در شيراز توطن دارد و در كمال زهد و سازگارى است . شعرش اين است :سربلندى ، خاكسارى با هنرور كردن است * آبرو را حفظ كردن ، سنگ ، گوهر كردن است
با قد خم گشته بىطاعت كشيدن آه سرد * تكيه بر پشت كمان و تير بىپر كردن است
جان خود سازم فداى مصرع صائب ( كمال ) * ( جان نثار يار كردن ، خاك را زر كردن است )و ر ك : تذكره حزين ، ص 30 .
( 2 ) . از علما و شعراى فسائى كه در اين كتاب نامشان نيامده است اشخاص زير قابل ذكرند : زرادشت فسائى بنيانگذار درييست دين ، ( ر ك : آتشكده ، ص 52 ) ، شيخ شهريار ( آتشكده ، ص 65 ) ، سلطان الواعظين يا سيد الواعظين سيد محمد رضوانى فرزند سيد ابو القاسم فسائى ، ملقب به فصيح الزمان ، متوفى به سال 1324 ، زندخت ، ( آثار العجم و آتشكده ، ص 73 ) ، محمد على شايق زاهدانى فسائى ( آتشكده ، ص 75 ) ، عرفانى فسائى ، ( بيدل ) : ( اعتماد العرفاء ) ، ( آتشكده ، ص 74 ) ، ميرزا كريم اقليدس ، ( آتشكده ، ص 76 و 77 ) ، حاج سيد احمد مهذب ( آتشكده ، ص 78 ) ، محمد - كريم حامد ( آتشكده ، ص 78 ) مرحوم جعفر فاخرى ، فرزند فخر الاشراف ، فرزند ملاباشى شيخ الاسلام از فضلا و شعراء و خوشنويسان معاصر است . كه در سال 1290 شمسى متولد شد و در سال 1349 در فسا درگذشت و تحصيلات خود را در مدرسه منصوريه شيراز به انجام رسانيد و در محضر مرحوم شيخ يوسف حدائق تلمذ مىكرد ، خط نسخ - تعليق را نيكو مىنوشت و شعرى نيكو داشت و در مثنوىسرائى ، مرثيهگوئى و ماده تاريخ مهارت داشت از آثار اوست : ( چهل قطعه ) در شرح كلمات سيد جمال الدين اسد آبادى ، و ( شيخ و شاهد ) كه هردو در شيراز به چاپ رسيده است و مثنوى بلندى كه به همت آقاى محمد صادق رفيعى به وسيله انتشارات نويد در سال 1364 به نام ( مرآت المحبوب ) يا آئينه يوسفى در شيراز به چاپ رسيده است .هميشه مردهپرست اهل خاك ايران است * همى ستايش از مردهكار ايشان است
هر آنچه ديده شود هست نزد ايشان خرد * بزرگ مىشمرند آنچه را كه پنهان است
به پيش ما نبود آفتاب را قدرى * جز آنزمان كه پس ابر در زمستان است . . .از مشايخ فسائى كه شيخ كبير ابو عبد اللّه شيرازى ( متوفى 371 ) ، بر ايشان سماع كرده عبارتند از : احمد بن يحيى معروف به جور ، على بن الحسين بن معدان و محمد بن اسمعيل ( ر ك : دانشمندان و سخنسرايان فارس ، ج 1 ، ص 144 ) ، احمد بن محمد بن ابى مختار شريف علوى نوبندگانى از شعراء بزرگ قرن ششم است كه در سال 537 درگذشت ، ( شذرات الذهب ، چاپ مصر ، ج 4 ) - ركن الدين محمود حميرى فسائى از شعراء و روحانيون فاضل معاصر ، متولد سال 1316 . محمد ستايش رونيزى ، متولد 1310 از شعرا و خوشنويسان معاصر ، مرحوم امير مختار كريمپور فسائى ، از شعراء معاصر كه به ( شورش ) مشهور بود ، در سال 1329 روزنامه شورش را منتشر كرد و مقالات آتشين او در انتقاد از دولت و دربار به شهرت فراوان رسيد و در جريان ملى شدن نفت از مبارزان بود و بعد از 28 مرداد 1332 در زندان سوزانيده شد . از اشعار اوست : .