مقدمهء مصحّح
مورّخ پرآوازه و جغرافيدان نامى قرن هشتم هجرى ، حمد اللّه ( حمد ) بن تاج الدّين ابى بكر بن زين الدّين احمد ( حمد ) بن امين الدّين ابى نصر مستوفى قزوينى ، در حوالى سال 680 هجرى قمرى در خاندان مشهور « مستوفيان » قزوين كه نسبشان به حرّ بن يزيد رياحى مىرسيده است ، به دنيا آمده و برطبق آخرين اثرش نزهت القلوب ، مسلما درگذشت وى در سالهاى پس از 740 هجرى رخ داده است .
به تصريح مكرّر خود حمد اللّه اشتغال اصلى وى « عمل پيشگى » يعنى كارگزارى ديوان استيفا بوده است و اين شغل نسلاندرنسل در خاندان مستوفيان قزوين به صورت موروثى تداوم داشته است .
شهرت حمد اللّه مستوفى عمدتا منوط به نام دو اثر پرآوازهء او ، تاريخ گزيده و نزهت القلوب ، است ؛ حال آنكه به نحوى ناروا و غيرمتعادل تصنيف گرانسنگ و حجيم ديگر او ، يعنى « ظفرنامه » در ضمن آثار او مغفول و مهجور مانده و از سهمى بسيار اندك در بلندى نام و آوازهء وى ، آن هم تنها در نزد خواصّ اهل تحقيق ، برخوردار بوده است .
اين ناشناختگى و مغفول ماندن به علّتهاى گونهگونى وابسته است كه اهمّ آن حجم بالاى نامتعارف اين منظومهء هفتاد و پنج هزار بيتى است با شعرى كمفروغ و محصور در تنگناى موضوع كمجاذبهاى همچون « حماسهء تاريخى » ؛ و همچنين قرار گرفتن اين اثر در سايهء شعر بلند و استوار فردوسى در موضوعى پرجاذبه با عنوان حماسهء ملّى و ميهنى .
بههرحال به حكم اهمّيت موضوع تاريخى و محض اداى دين به عشق و علاقهء مورّخ