آن مدت اكثر اوقات به قرب مسجد ، به مدرسهء خانيم و خانقاه تومانآغا مىگذرانيد و قضاياى دينى و ملكى كه به دادگسترى و رعيتپرورى تعلق داشتى ، همانجا به فيصل مىرسانيد ، تا از ميامن التفات همايون ، شرفات عاليش چون مصاعد قدر بانى به محاذات ايوان كيوان رسيد و صفاى صحن دلگشا و طيب هواى روح افزايش خط نسيان بر اوصاف باغ جنان و روضهء رضوان كشيد .
[ بيت ]
زهى بلند بنايى كه غرفههاى بهشت * ز رفعتش همه هستند معترف به قصور
و چهارصد و هشتاد ستون از سنگ تراشيده ، [ پرداخته گشت ، چنانچه ] « 1 » هريك به طول هفت گز برافراخته شد ، و سقف رفيع و فرش بديعش تمام از تخته سنگهاى « 2 » تراشيده پرداخته گشت ، چنانچه ارتفاعش از فرش تا پوشش قريب نه گز است .
[ نظم ]
ور ز طاق و قبهء مقصورهاش جويى نشان * هيچ نتوان گفت غير از كهكشان و آسمان
فرد بودى قبه گر گردون نبودى ثانيش * طاق بودى طاق اگر جفتش نبودى كهكشان
و در هر ركن از اركان چهارگانهاش منارى سر سوى آسمان كشيده ، نداى « انّ آثارنا تدّل علينا » به چهار ركن عالم مىرساند و صرير در بزرگش كه از هفت جوش مرتب شده ، عباد هفت اقليم را به دار السلام اسلام مىخواند و گرداگرد ديوارش از طرف بيرون و اندرون و گرد طاقها به كتابهء سنگ تراشيده زينت يافته و پرتو انوار حروف و كلمات سورة الكهف و ديگر آيات بيّنات قرآنى بر آن تافته ، كمال جمال منبر و قبلهگاهش مصدوقهء
فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضاها
« 3 » بر نظر بصيرتآگاهان سرّ
فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ
« 4 » جلوه مىدهد .
[ مصرع ]
« تا ديدهء توفيق كه آن را بيند »
هامش
( 1 ) . [ ] فقط در نسخهء « م » .
( 2 ) . ع : تختهها سنگ .
( 3 ) . بقره / 144 .
( 4 ) . بقره / 115 .