در آخر اين باب چند تن از معاصرين خود را نام مىبرد كه از ذكر احوال آنان تن زده است و ظاهرا سببش آن بوده كه نمىخواسته است بتمايل يا كمارادتى به يكى از آنها نسبت داده شود چندانكه با همه عشقى كه به ابو على دقّاق پير خود دارد ترجمهء حال وى را نيز ذكر نمىكند . اين باب از لحاظ دقّتى كه در ترجمهء احوال مشايخ به كار مىبرد هرچند فشرده و مختصر است اهميّت بسيار دارد و يكى از مآخذ تاريخ تصوّف و متصوّفه تواند بود .
باب دوم در شرح مصطلحات و تعبيرات صوفيان است ، درين باب عدّهاى از اصطلاحات صوفيّه را شرح و تفسير مىكند و سخنان و حكايات پيران را در آن مورد و بمناسبت مقام و براى تكميل تعريف و توضيح آن مىآورد ، تفسير او در اكثر موارد دقيق و روشن است و اگر گاهى پيچيده و تاريك به نظر مىرسد مانند تعريف جمع و تفرقه و فنا و بقا براى آنست كه اين معنى خود دور از مرحلهء ادراك و از درجات آخرين وصول است و قطع نظر از ابو حامد محمّد غزّالى كه مصطلحات اين طايفه را به طرز منطقى و نظر تحليلى تفسير كرده و جاى ابهامى باقى نگذاشته است ، ديگران هم بهتر و روشنتر از قشيرى امثال اين كلمات را تعريف نكردهاند .
درين باب قشيرى پنجاه اصطلاح را تفسير كرده و بعضى ديگر را در ضمن ابواب و فصول ديگر توضيح داده است و ما آنها را در فهرست نوادر لغات و تعبيرات اين كتاب آوردهايم .
ابواب ديگر اين كتاب مشتمل است بر ذكر احوال و مقامات و آداب و معاملات و اخلاق و سنن صوفيّه كه قشيرى بر خلاف ابو نصر سرّاج در « اللّمع » در ذكر آنها ترتيب را رعايت نكرده و فى المثل احوال را از مقامات و معاملات جدا نساخته است ، بدون استثنا هر بابى آغاز مىشود بذكر يك يا دو آيه از قرآن كريم بمناسبت آن باب و يك يا چند حديث نبوى وزان پس بنقل اقوال و حكايات از صحابه و سلف و پيران قوم مىپردازد و گاه نيز اشعار دلانگيز از صوفيّه و ديگران مىآورد و اعتماد
رساله قشيريه ( فارسى ) — صفحة مقدمهء مصحح 69
مساهمون: ابو القاسم عبد الكريم القشيري
صمقدمهء مصحح ٦٩