تخطي إلى المحتوى الرئيسي

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى ) — صفحة 93

مساهمون:

ص٩٣
بنويسد و سر به مهر تحويل ضابط چاپارخانه بدهد كه او در جزو كاغذهاى ارسالى به تهران بفرستد و اين عريضه‌ها را بايد در كيف مخصوصى سربسته نزد شاه بفرستند تا موافق عدل و انصاف دربارهء آنها حكم بشود چنان كه بعدها خواهيم ديد اين كار مقدمهء تأسيس صندوق عدالت خواهد شد .

شكست مرو

سال 1277 سال شكست مرو است . تركمن‌هاى آخال و تكه ، مرو را براى خود مركز قرار داده‌اند و هرچندى يك بار بحدود خراسان حمله مىكنند . دولت ايران در اينوقت بخبطى كه در زمان ميرزا آقا خان مرتكب شده و بعد از پيشرفتى كه برحسب تصادف در واقعه قتل خان خيوه حاصل كرده و دنبال كار را نگرفته بود واقف گشته و ميخواهد كاريرا كه بايد در هفت سال قبل كرده باشد حالا تعقيب نمايد تا اگر به جهت نزديك شدن روس‌ها به آن حدود به خيوه نتواند برسد ، لامحاله تا مرو پيش برود و آشيانهء اين دزدان صحراگرد را كه در اين اواخر اسباب زحمت فراوان براى دولت شده‌اند تصرف نمايد . حمزه ميرزا حشمت الدوله عموى شاه را ميشناسيم و ميدانيم كه اين شاهزاده در زمان محمد شاه والى خراسان شده و نتوانست كار سالار را به جائى برساند سهل است ، كرسى ايالت را هم واگذاشت و با يار محمد خان فرارا به هرات رفت تا حسام السلطنه برادر كوچكترش در زمان ناصر الدين شاه خراسانرا فتح كرد . البته برادر بزرگتر قدرى در انظار كوچك شده بود و به همين جهت بحكومتهاى بزرگتر مأمورش نميكردند . شاهزاده خواست يك بار ديگر بخت را امتحان كند و خود را بمقاميكه شايسته سنش است برساند شايد براى اين منظور در نزد دولت ، فتح مرو را تعهد هم كرده باشد . مطابق رسم استبداد كه هميشه رقابت بين افراد مايهء جديت و موجب پيشرفت است شاه هم در مناسبت حمزه ميرزا براى فتح مرو و كليد تركستان ترديدى نداشت . شاهزاده را بجاى حسام السلطنه والى خراسان كردند و از سال قبل قشون و تدارك و مهمات و پول براى او فرستادند بخصوص كه شخص باكفايت بصير باوضاعى مانند ميرزا محمد قوام الدوله پسر ميرزا محمد تقى آشتيانى هم از پنج شش سال پيش در خراسان وزير بوده و از راه و رخنه كار بااطلاع شده است . افواج و توپ‌وتيپى كه سال قبل به خراسان فرستاده شده بود در سرخس مقابله‌اى با تركمن‌ها كرده آنها را از آن حدود راندند و در اين شهر كه آن را به استحكامات نظامى آن روزها محكم هم كرده بود ساخلو گذاشتند و در مقابل اين فتح ( ؟ ) براى رؤسا و سر - كردگان نشان و امتياز و خلعت و براى افراد انعام نيز فرستاده شد حتى بافواج هم القابى از قبيل مظفر و هيبت دادند . سپهسالار ، ميرزا محمد خان ، بمنصب امير نويانى و حشمت الدوله بقمهء مرصع و قوام الدوله بجبهء ترمهء پولك‌دوز هم مفتخر آمدند حتى عزيز خان مكرى سردار كل كه در تدارك افواج آذربايجان براى اين قشون‌كشى زحمت كشيده بود بمنصب امير نويانى سرافراز گرديد . بعد هم در دو نوبت عده‌اى افواج و سواره و مقدار كثيرى ملبوس و توپ و مهمات و پول براى تقويت اردوى مأمور مرو ، روانهء خراسان كردند و حشمت الدوله بسردارى اين قشون تعيين و امر شد به سمت مرو حمله ببرد .