ضمير محبت تأثير پرتو جمال مىاندازد به احسن وجوه ، آغوش مراد جلوهگاه آن مىشود .
مصدق اين مقال فتح آذربايجان و قلاع آن است . تفصيل اين اجمال آن كه بر ضمير خورشيد نظير ظاهر خواهد بود كه سلاطين روم با نواب عليين آشيانى شاه - بابا ام انار اللّه برهانه اركان مصالحه و معاهده را به ايمان استحكام داده بودند كه نسلا بعد نسل فى ما بين مخالفت نبوده باشد و سلطان بايزيد را با اولاد كه از والد خود سلطان سليمان رو گردان گشته بدين دودمان ملتجى شده بود به جهت ملاحظهء نقض عهد و پيمان به فرستادههاى ايشان سپردند . با وجود اين مقدمات ، بعد از سنوح قضيهء بندگان رضوان مكان ، به مجرد فى الجمله اختلال احوال طوايف جليلهء قزلباش ، ايشان فرصت يافته متوجه تسخير آذربايجان و شيروان گشتند و بعضى محال را كه در آن ايام به نواب جنت بارگاه باز گذاشته بودند با ديگر محال متصرف شدند و چون از بارگاه صمديت رجوع امر خطير سلطنت بدين صادق العقيده شد ، و به واسطهء رفاه حال خلايق و عباد اللّه قواعد عهد و پيمان ، به دستور مؤكد و مشيد گشت و قلعهء نهاوند كه در ميانهء ممالك محروسه واقع است در تصرف جماعت روميه بود .
بنابر تشييد مبانى صلح و صلاح متعرض آن نشده هر چند بديشان اعلام تخريب آن مىنمود اثرى بجز اهمال و اغفال مشعر بر عدم صداقت و انتهاز فرصت كه شيمهء ذميمهء آن طايفه است ظاهر نمىشد . ناموس سلطنت متحمل اين بار نشده ايالت پناه شوكت دستگاه حسن خان حاكم همدان را به حكم
كارى كه به عقل برنيايد * ديوانگئى در او ببايد
به تسخير و تخريب آن مأمور فرموده در اندك مدتى مسخر شد و بعد از آن عنان فيروزى عيان از دار السلطنهء اصفهان به عزم تسخير ممالك فسيح المسالك آذربايجان و ما بقى الكاى موروثى معطوف داشته چهل روزه راه را در عرض ده روز ايلغار كرده دار السلطنهء تبريز مضرب سرادقات اقبال شد و پاشاى آن جا كه با لشكر گران بر سراكراد آن حوالى رفته بود واقف گشته به اميد آن كه شايد خود را به