پىنوشتها :
( 1 ) - لازم به توضيح است كه كرزن خاطرات خود را از مسافرت به ايران در سى و يك سالگى تأليف كرد و لقب « لردى » را در 39 سالگى احراز نمود ، پس نگاه او به قم نگاه « لرد » نبوده است ، ولى از جهت شهرت وى در تيتر عنوان « لرد كرزن » درج گرديد .
( 2 ) - جرج . ن كرزن ، ايران و قضيهء ايران ، ترجمهء غلامعلى وحيد مازندرانى ( تهران : شركت انتشارات علمى و فرهنگى ، 1373 ) چاپ چهارم ، جلد دوم ، ص ص 1 - 14 .
( 3 ) - تليكا و تارانتاس ( ترمتاس ) وسايل نقليه كه با اسب كشيده مىشود و بيشتر در روسيه متداول بوده است .
( 4 ) - « پيك » نام محلى است .
( 5 ) - نام قم را سرسرى و بىدليل از ريشهء كوه مس مىپندارند و اين فلز بدون شك در كوههاى آن حوالى هست . نام سابق آن كوميندان يا كوميدان بوده كه اسم يكى از چند دهى است كه در قرن هشتم ميلادى از محلات شهر قم به شمار مىرفته است . كرزن
( 6 ) -
Bicknell
.
( 7 ) - رجوع شود به سفرنامهء شاردن ، ولى فريزر در سال 1821 نوشته است كه مقبره و ضريح از چوب صندل ( چوب خوشبوئى است ) 12 پا در 8 پا طول و 7 تا 8 پا ارتفاع بوده و ضريح نقره هنوز در آنجاست .
كرزن