هرزهگوئى در آنجا مشاهده نگرديد ؛ ولى از حالتشان معلوم بود كه مسلوب الشّعور و بعضى كمال بهت را داشت .
و آن طالار را از سقف و ديوار آرايش داده بودند از انواع و اقسام گلها و پردههاى بزرگ تصويرى و از تمثالهاى مرمرى و قفسهاى بزرگ آويزان كه از هرجنس طيور مشغول بازى و خواندن بودند . و اين اوضاع و اسباب را فراهم آورده بودند براى اينكه خيال ديوانگان مشغول اينها بوده اثرى كه از خارج عارض شده كمكم معالجه و رفع بشود .
ديوانگان علاجپذير
اين مرتبه اول ديوانگانى بودند كه حكماى آنجا معالجهپذير دانسته مشغول معالجه بودند . و در آنجا دور نموده به اطاقهاى ديگر وارد شديم كه هراطاق مجلس خاص و مردمانش با همديگر جور ، و اطراف اطاق نيمتختها گذاشته ، و در وسط ميز بزرگى و روى ميز گلدانهاى بزرگ با گلهاى الوان آرايش گرديده ، و كتابها و روزنامههاى زياد و اسباببازى از شطرنج و تختهنرد و ورق و اسباب سازندگى موجود ، و هركدام مشغول خواندن كتاب و روزنامه بودند .
فى الحقيقه مدرسهاى بود با كمال تنقيح ، و البته استحضار آنها بر اوضاع ممالك مثل خارجين خواهد بود ؛ زيرا كه همهء اين مكانها از قهوهخانهها و مهمانخانهها و مدارس و مريضخانهها و ديوانخانهها و ديوانهخانهها و غيره هرروز از همه روزنامچيها حقى دارند روزبروز دسته بدسته آورده مىدهند . و ايضا هركدام از اين مكانها كتابخانه دارند از جميع علوم و تواريخ ، و سالبسال هرچه تأليف تازه مىشود چاپ گرديده به اين كتابخانهها علاوه مىشود .
چون اين جماعت كار ديگرى ندارند شب و روز مشغول ملاحظهء