هند گشوده شود كه به از معدن است . ولى ناسازگارى بزرگان سپاه و ناهنجارى خوارزميان نگذاشت و كنياز مرقوم در دست اهل خيوه كشته شد . سر او به بخارا فرستاده شد و سفر بوخ كولتس به خيوه نيز نامساعد افتاد . و روزگار پطر كبير سپرى شد و انديشهها معوق ماند .
از زلزله ، گذرگاه رود تغيير يافت . موراويوف گويد گذرگاه قديم آن را ديده و آثار قلعه هنوز باقى است . انحراف بغازقولسو طولا 12 ورست عرضا 4 ورست است . گياهها و رستنىهاى آنجا ريزه .
زمين شورهزار و آب آكند . هوا بد و زيانرسان . اگرچه پاره جاها گودى آب 7 ذرع و نيم است ولى بندرى نيكو نيست . بالاتر از قزلسو به سمت شمال تاقره بغاز چاه آبى پديدار نيست كه آثار زيست بود و همه سواحل ريگزار و كوير است . طرف شمالى بغاز بالخان به فاصله 60 ورستى به كوهها پيوسته ابتداى آن كوهها از انحرافگاه بغاز قزلسو ، و ناميده مىشود كايپات .
رشتههاى آن « 156 » :
كوباداغى - چاقادامى - اجرك .
ابتداى دره مشهور كوباداغى اينجاست . بغاز بالخان بهترين زيستگاه تراكمه است . در دامنه كوه آبهاى شيرين و هرگونه جانوران است . در نزديكى كوه چاقادام نيز آب شيرين است . بهترين چاههاى آنجا بالكوى كه در شمالى بغازقزلسو است ، ولى بيش از چهل دلو از آن آب نتوان كشيد . گرداگرد آن ده خانوار [ است ] .
در شمالى بالكوى در كوههاى كوباداغى اين چاههاست :
بلوك ، كاسين ، سولمن ، سوجى ، ( از آنجا راهى است تا خيوه 12 روزه ) يورناك ( از 50 ورستى عمو داريه ابتداى كوههاى انبال است ) .
در شمالى كوير تركمان خيوه است . و در جنوبى رود گرگان .
ولى تركمان سرحد خود را از رودخانه باغ مىدانند . كوير تركمان از قزلسو تا استرآباد بيش از 300 ورست نيست . و بيابانى است
هامش
( 156 ) - متن : او