ماوراء النهر طلوع كرد ؛ حكّام ممالك مذكور كه ايشان را سيّارگان ( 1 ) آسمان سلطنت ( 2 ) هر مملكت و ولايت مىپنداشتند به مغرب نسخ و زوال ، افول و غروب نمودند و به اندك روزگارى [ 1 - آ ] از سر حدّ ختاى تا اقصاى روم و فرنگ و از نهايت هند تا بدايت ديار مغرب زمين و ولايات زنگ :
شعر
ز شوراب چين تا به تلخ آب زنگ * ز سرچشمهء نيل تا رود گنگ
مسخّر و مسلّم گردانيد و شرح كمّيت و بيان كيفيّت آن به تفصيل و اجمال از اوضاع و احوال ملوك اطراف و صناديد « 1 » انام كه معاصر ( 3 ) زمان همايون بودهاند از ابتداى ولادت تا انقضاى حيات برحسب وقوف و اقتضاى وقت آنچه نقاوه « 2 » و لباب تاريخ هر قوم بود ، از مبادى حال به اجمال و تفصيل و تفريع « 3 » و تأصيل « 4 » سالبهسال در اين ربع ايراد كرد . بعد از انقضاى ايّام حضرت صاحب قرانى - انار اللّه برهانه - واقعات و حالات و فتوحات سلطان زمان - پادشاه اسلام ، شهنشاه انام ، مجدّد مراسم الشريعة ( 4 ) الغرّآء ، مؤيّد معالم الملّة الزّهراء ، شهسوار ميادين دينپرورى ، شهريار ممالك دادگسترى ، مظهر شعار شريعت نبوى ، محيى مراسم ملّت مصطفوى ، حامى حوزهء شريعت ، راعى ملك و ملّت ، نفس مطهّر ملكى در صورت انسانى ، نعمان ثانى بر سرير سليمانى ، ناصر الاسلام و نصير المسلمين ، المؤيّد بتأييد اللّه ربّ العالمين ، معين الحقّ و الدّنيا و الدّين - امير شاهرخ بهادر « 5 » كه هميشه اختر ملك به نام او مسعود ( 5 ) و مقام سلطنت به ذات ( 6 ) او محمود باد - خلّد اللّه تعالى ظلال جلال عاطفته و رأفته و قرن بالخلود ايّام سلطنته و طرّز بالنّصر العزيز اعلام دولته - و اخبار و آثار اروق « 6 » همايون و فرزندان تا
هامش
( 1 ) - ت : ستارگان .
( 2 ) - م و ل : ندارد .
( 3 ) - ت : مفاخر .
( 4 ) - ت : الشرعية .
( 5 ) - ت : مشهود .
( 6 ) - ت : نام .
( 1 ) صناديد : مهتران و بزرگان ( غياث ) .
( 2 ) نقاوه : برگزيده ، منتخب ( دهخدا ) .
( 3 ) تفريع : برآوردن مسئلهها را از اصل ( آنندراج ) .
( 4 ) تأصيل : طبق اصل ( نفيسى ) .
( 5 ) شاهرخ بهادر : دوره حكومت ( 807 - 850 ه . ق . ) - شرح احوال و تاريخ روزگار شاهرخ در زبده بخش دوّم در اكثر صفحات آورده شده است .
( 6 ) اروق : مجموع فرزندان و اقربا و كسانى كه از تيره يك خان يا شاهزاده مغولى بوده باشند ( لغتنامه ) .