ربع ثالث گذشت و بعد از انقضاى دولت او بر هر طرفى از ممالك ايران جمعى استيلا يافتند . چون سلطنت ارپا خان « 1 » و موسى خان « 2 » و محمّد خان « 3 » و سليمان خان « 4 » به امارت امير على پادشاه « 5 » و شيخ حسنان « 6 » بزرگ و كوچك كه بر تختگاه ابو سعيدى مستولى شدند و ممالك آذربايجان و عراقين به ( 1 ) تصرّف گرفتند ابناى محمود شاه اسحق اينجو « 7 » و محمّد مظفّر « 8 » و بعضى از چوپانيان ممالك فارس و كرمان و عراق عجم مسخّر گردانيدند و امراى خراسان پادشاه طغاتيمور « 9 » را به سلطنت قبول كردند و هرات و توابع را ملك معزّ الدّين ابو الحسين محمّد كرت ( 2 ) « 10 » و نيشابور و سبزوار جماعت سربداران « 11 » و طوس و ابيورد و نسا و يازر ابناء امير ارغونشاه « 12 » و قهستان مولاييان « 13 » با خود گرفتند و هريك دعوى استقلال و استبداد كرده خطبه و سكّه به نام خود كردند تا زمانى كه آفتاب دولت جهانگشاى امير صاحب قران - انار اللّه برهانه - از مشرق
هامش
( 1 ) - م و ت : با .
( 2 ) - ت : حسين .
( 1 ) از نوادگان اريق بوكا برادر هولاكو كه سلطان ابو سعيد او را به عنوان جانشين خود انتخاب كرده بود و 13 تا 4 شوال 736 ه . ق . سلطنت كرد ، خواندمير ، حبيب السير ، خيام 1333 ، ج / 3 ص 221 - 235 .
( 2 ) موسى خان نوادهء بايدو ، كه از شوال تا 14 ذى الحجه 736 ه . ق . سلطنت كرد . همان ، ص 225 .
( 3 ) محمّد خان : سلطنت از ذى الحجه سال 736 ه . ق . تا ذى الحجه 738 ه . ق .
( 4 ) سليمان خان بن يشموت بن هولاكو : سلطنت از سال ( 741 - 745 ه . ق . )
( 5 ) امير على پادشاه : دايى سلطان ابو سعيد ، آخرين ايلخان مغول كه با ارپا خان جانشين سلطان ابو سعيد در رمضان 736 ه . ق . در حدود تغتو مصاف داد . ارپا خان شكست خورده و فرار نمود و در راه دستگير شد . پس از مدتى هريك به طريقى شكست خوردند و پادشاهى به موسى خان رسيد .
( 6 ) شيخ حسنان : منظور امير شيخ حسن بزرگ يا حسن جلاير از امرا و سرداران معروف عهد ايلخانان است كه مؤسس سلسلهء آل جلاير و پسر امير حسين جلاير از الجاى خاتون ( خواهر سلطان الجايتو ) بود .
امير شيخ حسن كوچك نيز همان امير حسن بن تيمور تاش چوپانى از چوپانيان يا آل چوپان ، سلسله امراى مغول است .
( 7 ) فرزندان امير شرف الدّين محمود شاه اينجو ( 703 - 758 ه . ق . ) ، زبده بخش دوم ، صص 470 ، 642 - 643 .
( 8 ) محمّد مظفّر : مبارز الدّين محمّد بن المظفّر ( 713 - 759 ه . ق . ) ، در همين كتاب شرح احوال وى خواهد آمد .
( 9 ) طغاتيمور ( 739 - 752 ه . ق . ) زبده بخش دوم ، ج / 2 ، ص 571 .
( 10 ) معزّ الدّين حسين : حسين بن ملك غياث الدّين هفتمين از ملوك آل كرت .
( 11 ) سربداران : بهطور مفصل دربارهء سربداران در همين كتاب بحث خواهد شد .
( 12 ) امير ارغونشاه ( 683 - 690 ه . ق . ) ، زبده بخش دوم ، مجلدات 1 و 2 ، صص 103 ، 105 ، 278 ، 571 ، 807 .
( 13 ) شرح حال آنان بعدا در همين كتاب زبده خواهد آمد .