سرسرى داد . دولت امريكا رئيسجمهورى سه مرتبه تلگراف كرد كه اين امر بزرگى نيست با مسالمت انجام خواهد گرفت . جواب نداد . آخرين تلگراف روزولت اين بود كه دو دولت بىطرف يا از اروپا يا از امريكا انتخاب كنيد بين شما را اصلاح بدهد . لهستان قبول كرد . بلژيك هلاند [ را ] منتخب كرد . آلمان جواب نداد . بالاخره مثل گذشته كه وليعهد اطريش را در سراجو يك نفر صربى كشته بود توپ آلمان در سرحد روسيه تركيد و بلژيك را مورد حمله قرار داد . هيتلر هم صبح اول سپتامبر 1939 ( نهم شهريور 1318 ، 16 رجب 1358 ) به لهستان حمله آورد . متعاقب آن دولتين فرانسه و انگليس بنا به وعده و ضمانت خودشان اعلان جنگ كردند و مىگويند تا حزب نازى ريشهكن نشود و هيتلر كه دنيا را برهم زده از بين نرود جنگ خاتمه نخواهد يافت . ما بيش از اين حاضر نيستيم كه دولتى به زور و جبر منقرض شود . بالاخره هيتلر ديوانه مثل قيصر مجنون آغاز جنگى كرد كه نتيجهء آن برهم خوردن تمام ممالك روى زمين است . هنوز مصائب آن جنگ بر طرف نشده جنگ عالمسوز ديگرى واقع شد . خداوند بندگان خود را از اين بليه نجات دهد . جمعه 23 شهريور 1318 - غرّهء شعبان 1358 - 15 سپتامبر 1939 شوم در قريهء كوريجان - قهرمان سالور .
چهارده سال وقفه در يادداشتنويسى « 1 »
چهارم مهر 1318 ، 4 شعبان 1358 ( در كوريجان ) - پس از چهارده سال گرفتارى ، فوت پدر و ساير مشقات [ كه ] مرا از درج يادداشتهاى خود بازداشت « 2 » اينك به اين مختصر مىخواهم متمم آن را بنويسم يعنى نه ذكر آنچه در اين مدت واقع شده ، زيرا من ديگر قوه و قدرت ، آن هم نوشتن وقايع را ندارم . روزنامه [ ها ] و تواريخ عهد همه را گفته و شرح داده است .
استغفار
من آنچه در اين جلد و مجلدات سابق وقايعى نوشتهام همگى راست و عين واقع بوده . البته هركس چنين عزمى بكند لازمهاش همانهاست كه واقع بايد شود . « فلك كى دهد مملكت رايگانى » . فقط از اشتباه و نيت خودم نسبت به اعليحضرت پهلوى استغفار
هامش
( 1 ) - از اينجا مطالب در اوراق جلد پانزدهم آمده است .
( 2 ) - اين مطلب را به مناسبت نوشتن خاطرات در دفتر سابق نوشته است ورنه به طور پراكنده و جاىجاى در اوراق و تقويمهاى متعدد يادداشتهايى كرده است كه پيش ازين به چاپ رسيد .