شكستخورده و هفتصد ژاندارم تسليم دشمن اسمعيل آقا گرديده و جز ملكزاده رئيس آن قشون ، همگى را شهيد كردند . ولى اين واقعه باعث تنبه گشته دولت مسئله را جدى شمرده و بلافاصله از هرطرف قشون بدانجا اعزام و نقاطى كه دست دشمن بود از قبيل شكريازى و سقز و غيره را استرداد نمودند ، و مع التأسف يك نفر از سركردگان قابل ايران سردار ارشد در اين جنگ مقتول و جان خود را در راه حفظ وطن فدا نمود .
كابينهء آقاى قوام السلطنه ، از نقطهءنظر اقتصادى نيز خدمات ذىقيمتى به ايران و ايرانيان كرد . از يكطرف نظر دقت سرمايهداران امريكا را بهطرف ايران جلب كرده و امتياز استخراج معادن نفط شمال را به كمپانى استاندارد اويل امريكائى به مجلس پيشنهاد و اصول آن را مجلس در تحت چند مادهء اساسى تصويب و تصديق كرد . بعلاوه معاهدهء ايران و روسيه را از پارلمان گذرانيد و آخرين اقدامش از اين قبيل استقراض يك ميليون دلار از سرمايهداران امريكا بود كه مقدمات كار در كابينهء ايشان فراهم شده و در برج حوت به توسط كابينهء آقاى مشير الدوله وجه استقراض مزبور و اصل و موجب گشايش كلى در امور گرديد . و به ادارات و دواير تقسيم گشت .
اگرچه موضوع امتياز نفط شمال اسباب قيلوقال گرديده حتى پروتست و يادداشت از طرف سفارت انگليس و روسيه نيز رسيد . و به عنوان اينكه اين امتياز قبلا به خوشتاريا داده شده اعتراض كردند . ولى در مقابل جديت دولت ، و اقامهء دلايل قانونى ، بر بطلان امتياز خوشتار يا اعتراضات مذكور نتيجه نداد . و حتى سفارت روس خود هم به حقيت دعاوى دولت ايران پىبرده از تعقيب مسئله صرفنظر كرد .
از مهمترين حوادث اين دوره ، ترقيات محسوس و مشهودى است كه از اثر فعاليت و درايت وزير جنگ در اوضاع نظام ايران پديدار گرديد . اين يكنفر ايرانى غيور ثابت كرد كه بهتر از هرمستشار اروپائى مىتواند قشون ايران را اداره كرده و تشكيلات آن را بر طبق بهترين تشكيلات نظامى اروپا داده برعدهء قشون بيفزايد . ادارهء ژاندارمرى كه با داشتن رئيس اروپائى از انتظام افتاده بود ، جزء وزارت جنگ گرديد و عنوان « قزاق و ژاندارم » موقوف . و چندين اردوى منظم ثابت و سيار تشكيل يافت كه حكم نظامى 14 جدى آن را شرح مىدهد .
كسانى كه نظام ايران را در سابق ديده و با حاليه مقايسه مىكنند تصديق دارند كه در اين مدت اندك از اين بهتر و سريعتر ممكن نبود نظام ايران را ترقى داد و اگر اين وضع ادامه يافته و مشكلاتى عرض اندام نكند مىتوان مطمئن بود كه ايران داراى قواى مكفى خواهد بود كه كاملا براى نظم داخله و سركوبى اشرار كفايت نمايد . ساير ادارات قشونى ، از قبيل قورخانه و غيره هم ترقى شايان تحسينى كرده و روىهمرفته مىتوان
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 6719
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٦٧١٩