اطلاعات محاربات مزبور دنيا را مبهوت مىساخت . زيرا در يك روز پنجاه و سه فقره و بيست و چهار فقره و بيست و نه فقره در قطاع فرانسه و انگليس بين دستهجات هوانوردان آلمان از يك طرف ، فرانسه و انگليس از طرف ديگر رخ داد كه در هردفعه اسكادرها يا دستهجات طرفين مركب از هشت تا هيجده فروند بوده است .
اين جنگ بىمثل و مانند آسمان كه من حيث المجموع چهارصد پانصد فروند در آن شركت داشت و تلفات طرفين از بيست طياره تجاوز نمىكرد دنيا را از مساعى هولناك و از تهور و جسارت هواپيمايان و فداكارى همقطاران شاهين و عقاب متحير ساخت . چه تصور مىكردند آخرين درجهء سعى و عمل فريقين در ازدياد وسايل هوانوردى جنگى مصروف گرديده و اينك تلگرافات اخير از يك نوع محاربات هولناكى خبر مىدهد كه اسكادرهاى مزبور هريك از پنجاه فروند سفينهء زرهپوش بوده است .
اگرچه يكى از صفات مميزهء حرب وحشتناك و تطويل محاربات بين باهوشترين نژادهاى دنيا متأسفانه اين گرديده است كه نتايج شگفتانگيز قواى مخترعهء دانشمندان بزرگ و مخترعين قرن بيستم در عوض آنكه وسايل سعادت نوع بشر را فراهم سازند اينك از حيث تكميل هوانوردى نوعى گرديده كه در حقيقت امنيت و سلامت انسان سلب و حتى زنان و اطفال بىگناه در شهرها دور از فرونت جنگ از بيم حملهء طيارات جنگآوران بر جان خود ايمن نمىباشند . ليكن در عين حال در ميان تمام اختراعاتى كه در مدت جنگ به عمل آمده از بين كليهء آلاتى كه به واسطهء ضرورت و حسّ احتياج تكميل گشته است تنها سفاين آسمانى است كه در عين زياد كردن حوائج نوع بشر مىتواند در آتيه اسباب رفاهيت و سعادت او را فراهم [ كند ] و پس از قرون متمادى كه انسانيت آرزومند اشتياق به تسخير جو محيط خود بوده اينك در نتيجهء اين كشمكش جو هوا را از تصرف پرندگان خارج و مالكيت خود را به طرز اطمينانبخش تأمين نمايد .
تكميل و توسعهء هوانوردى خصوصا در اين سنوات اخير جنگ نوعى كسب اهميت نموده كه ادارهء آسمانپيمائى مانند دوائر داخله و خارجه و بحريه و غيره در هر مملكت يكى از ادارات گرديده و اگر وزارت هوائى فعلا در انگلستان و پارهاى ممالك متحاربه تأسيس شده مسلما در تأثير حسّ ضرورت در يك آيندهء نزديكى ساير ممالك دنيا را وادار به تشكيل چنين وزارتخانه خواهد نمود . زيرا همانطور كه حدود و ثغور اراضى و آبهاى يك مملكتى سابقا يكى از مسائل عادى و مستلزم قراردادى بود اينك مسئلهء تعيين ثغور هوائى مطرح مذاكره شده و براى اولين دفعه دولت سوئيس در طلوع جنگ در مقابل عبور طيارات پرتست نمود كه سابقه و نظير آن در مقررات و حقوق بينالمللى يافت نمىشد .
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 5356
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٥٣٥٦