كشيد . للّه الحمد بسيار خوش گذشت . رضابيك و اسماعيل همراهشان رفتند . براى كرايه و خرج اياب و ذهاب مبلغى هم نقد تقديم گرديد .
مدير ايران - كمى نان
چند روز قبل يك بسته روزنامه آمد در بحران كابينه . اين روزنامهء منحصربهفرد هم در بحران بود . مديرش عوض شده . ميرزا محمّد خان ملكزاده مدير شده . دور نيست اين شخص پسر ملك المتكلمين باشد « 1 » . طهران با همه اميدواريها باز گرفتار امر نان و كمى غله است . نان يك من تبريز سه هزار است و دكاكين نانوائى شلوغ است . مردم خوشبين نيستند . مىنويسد نيامدن غله به طهران به واسطهء قلت مال است . در ايران چهارپاى باركش كم شده وسايل حملونقل هم كه منحصر به همان است . در تبريز يك من تبريز چهار قران است .
لغو كاپيتولاسيون
اسامى وزرا را در نمرات قبل نوشته است . در اين نمرات فقط اسم چند نفر آنها معلوم شد . وثوق الدوله رئيسالوزرا و وزير داخله - نصرت الدوله عدليه - دبير الملك تجارت و فوايد عامه و فلاحت ( كه هرسهء آن را در ايران نداريم ) - مشار الملك ماليه - مشاور الممالك خارجه . مسئلهء عمده همان الغاى كاپيتولاسيون است كه على الظاهر از جانب هيچ دولتى مخالفت نشده است ، زيرا از قرارى كه در روزنامه درج بود عمدهء محاكمات راجع به روس و عثمانى بوده است . روسيه كه عجالتا جزو دول يا يك مملكتى از ممالك دنيا محسوب نيست . عثمانى هم چون خودش در اوايل جنگ كاپيتولاسيون را الغاء كرده [ بود ] نمىتواند مذاكراتى در اين باب بنمايد . ساير دول هم منافعى و مطالبى در ايران ندارند مگر بهندرت . گويا دولت انگليس را هم راضى نموده باشند .
شالودهء اين امر در كابينهء صمصام السلطنه ريخته شد و در كابينهء وثوق الدوله اعلان و رسميت آن آشكار گرديد . اما با اين وضع عدليهء ما كه وكلاى زبردست شرعى و عرفى و قانوندان ما با همه رشوه دادن و طرارى و هزار كوك و كلك نمىتوانند يك محاكمه را بگذرانند يا پس از گذشتن و صدور حكم اجرا نمايند مشكل است كه فلان ارمنى يا فرنگى كه با صداقت و راستى بخواهد طرف خود را مجاب [ كند و ] احقاق حق او بشود
هامش
( 1 ) - مقصود روزنامهء ايران است و ميرزا محمد خان ملكزاده برادر محمد تقى ملك الشعراى بهار بوده است . ( ا . ا . )