شام مىخورد و مىگويد خجالت كشيدم بگويم شام صرف نمودهام . ) همشيرهها و نور چشمان امسال ترتيب خوشى داشتند هر روز يكجا اجتماع مىكردند . از دست عيدى اجزاء ادارات هنوز خلاص نشدهام ، پوست چاكر را در مىآورند ( از بس كفش براى حاجى آقا جفت مىكنند ) .
مقتدر نظام الآن آمد . ديشب را در خانهء نزديك خانهء ما با خانمى گذرانده ( آقاى عماد السلطنه مرقوم مىدارند عيش و بىعارى متاركه شده خيرباز هست ) عرض بندگى مىرساند . با آقاى رفعت السلطان مشغول مذاكرهء وضع الموت و ترتيبات حضرت والاست و مىگويد عما قريب شرفياب مىشوم . خيلى خيلى عرض بندگى مىرساند .
مقتدر رفت و تجديد عريضه شد . از مسئلهء عثمانى جاى تسليت بود اگر واقعه روسيه اتفاق نيفتاده بود ( من تسليت نوشته بودم ) .
فعلا مسئلهء روسيه مذاكرات جنگ را از بين برده . افسوس آنجاست كه اخبار صحيح به هيچوجه نمىرسد . از روى پرگرامى كه ما در دست داريم و واقعات اين چند سالهء خودمان بايستى حكايت روسيه تماشائى باشد . ما يك مستبده بوديم مشروطه مىخواستيم اما آنجا چندين نغمه بلند است . صلح ، جنگ ، جمهورى ، سلطنتى ، استقلال ممالك ، چه و چه . اما مسئلهء جمهورى جديت دارد و از وجنات اينطور معلوم است كه اين نظريه تعقيب شود . بههرحال خداوند اشخاصى براى ايران برساند كه بتوانند استفاده كنند و مرعوب نشوند .
واقعهء قزوين را البته اطلاع داريد . در قم هم ميان دو دسته از روسها مستبده و مشروطه زد و خوردى شد ، جمعى كشته شدند . تا از عراق كمك رسيد غائله را ختم كردند . از قرار مشهور امپراطور را به انگليس بردند . امپراطريس حبس است . مىگويند نظر امپراطور به صلح بوده و انگليسها اسباب اين اوضاع شدهاند . بههرحال كار متفقين نبايد خوب باشد . وزير مختار انگليس بنا بود به روسيه برود در باب ايران مشورت كرده ترتيبى بدهند . الحمد للّه حالا موقوف شد . همينقدر اميد بهبودى هست . حالا خبر درست نداريم . تايمز غيرت مىكرد اطلاعاتى مىداد خوب بود .
ايرانيها كمى به جنبش افتادهاند ، ترميم هيئت كابينه را خواستهاند ، چند شب نامه انداختهاند . وثوق الدوله بينى و بين اللّه بد كار نمىكند . پلتيك و جديتى به خرج مىدهد اما اعضاء كابينه واقعا قابل تغيير هستند تا چه شود . از نوشيروان هيچ خبر نداريم . مجملا وقايع روسيه همان است كه « ايران » نوشته و البته ملاحظه فرمودهايد . تقريبا هفت شبانهروز در پطروگراد جنگ بود عجالتا سفارت مىگويد انقلاب به خوشى رفع شد و امنيت برقرار است . از عقب نشستن آلمانها در فرانسه خود فرانسه و انگليسها تعجب
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 4766
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٤٧٦٦