را كه جسارتش به درجهء ديوانگى رسيده بود نجات دهند ؟ و از طرف ديگر آيا قواى انگليس و فرانسه در مغرب توانستند خطوط ما را درهم شكنند ؟ از روى صداقت جواب بدهيد . آيا آن چند كيلومتر اراضى خود را كه از ما پس گرفتند با قيمتى كه براى آنها تمام شد مىارزيد ؟ ولى آنها كوشش فوق العاده به خرج مىدهند و تداركات مدهشى براى بهار آتيه در نظر گرفتهاند . فورا هيندنبورگ در بين كلام من گفت ما نيز همچنين .
خدمات عمومى را هم در نظر بگيريد ، بنابراين جنگهاى بهار به قسمى شديد و سخت خواهد شد كه جنگ سوم با يك كرور تلفات نسبت به آنها يك مقدمه و امتحان كوچكى بوده است . در صورتىكه فرانسه و انگليس بخواهند طورى فداكارى كنند كه سرهاى خود را ديوانهوار به ديوارهاى آهنين فرونت غرب ما بكوبند و كلههاى خويش را خورد كنند ممكن است جنگ شديدى را متحمل بشويم . از قرار مشاهداتى كه شخصا در جنگ سوم كردم آلمانها در توپخانه از حريفان خود پستتر بودند ؟ در اوايل بلى اين مسئله صحيح بود ، ولى در اين هفتههاى اخير توپخانه ما برترى پيدا كرد و در بهار آتيه انگليس و فرانسه توپهائى را خواهند ديد كه غير از توپهاى اخير باشد و خواهند دانست آنچه را كه تصور مىكردند اشتباه بوده است .
در اينجا هيندنبورگ از حالت طبيعى خود خارج گشته و با يك لحن سختى كلمات اخير را ادا مىكرد . نسبت قواى آلمان و متحدينش با متفقين چيست ؟ از نقطهنظر زيادى عده متفقين محققا به دول اروپاى مركزى برترى دارند ولى اين برترى كافى نبوده است كه متفقين ملل كوچكى را كه فداى بزرگها شدهاند حمايت و حفظ كند . بلژيك ، صرب ، قراداغ ، رومانى براى متفقين قربانى شدند . اسامى آنها و نقشهء جنگ وضع نظامى را به خوبى تشريح مىكند و ضمنا مىفهماند كه با چه استهزا و دوروئى دولت انگليس ادعا مىنمايد كه جنگ را براى حفظ و حمايت ملل كوچك و دول ضعيفه مىكند . براى اينكه بيش از اين شما را به وضع نظامى بهطور وضوح آگاه كنم قدرى دقت به تغيير كابينهء لندن و پطروگراد در آخر سال بنمائيد و ملاحظه كنيد كه تا چه اندازه در روسيه و پاريس و رم اضطراب و وحشت حكمفرماست و عموم از اوضاع نظامى ناراضى هستند . آيا يك قسمت عمدهء عدم پيشرفت متفقين به واسطهء نقشههاى مختلف و نبودن ادارهء جنگ در تحت نظريات واحد نيست ؟ بخت و طالع در جنگ غالبا متوجه اشخاص قابل مىشود .
براى طرح يك نقشه و قرار دادن آن در تحت نظريات واحد اعتماد لازم است و اين در صورتى است كه اعضاء متحده داراى منافع مشتركه و فقط نظر واحدى باشند . جاى شك و شبهه نيست كه تا حال به همان درجه كه اعتماد ما بين دول اروپاى مركزى حاصل است در بين متفقين موجود نبوده و نيز به واسطهء اختلاف آرا و مغايرت منافع كه ما بين
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 4710
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٤٧١٠