ايران و حمايت روس و انگليس
« نويه ورميا » « 1 » شرحى در اتحاد روس و انگليس و ايران نوشته كه پس از گفتگوهاى زياد دولت ايران داخل اتحاد ما شد و قراردادى راجع به تشكيلات قواى نظامى و ماليهء ايران بين دولتين روس و انگليس در ايران منعقد شده نتيجهء مذاكرات طولانى است كه بين دول ذى نفع به عمل آمده است و مخصوصا از زمانى كه اقدامات آلمان راجع به حركت شاه جوان از پايتخت به هر جهت بىنتيجه ماند و قواى مملكتى به دست سپهدار اعظم رئيس الوزراء افتاد در مذاكرات مزبور موفقيت كلى حاصل شد و يك اتحاد صميمانه بين روسيه و ايران خواستگار شدند . يعنى ايران كه نزديك بود داخل اردوگاه دشمنان ما بشود حاضر گرديد كه با روس و انگليس اتحاد نمايد . اين تغيير پلتيك نتيجهء عزم و جديت سازانوف و حكم رئيس ادارهء شرق وسطى است . موضوع قرارداد بين دول مزبوره منعقد شده است به سه قسمت تقسيم يافته در قسمت اول اين قرارداد مطرح است كه براى تسهيل امور ماليهء ايران دولتين روس و انگليس يك « موراتوريوم » موقتى از بابت قروض جاريهء دولتى ايران مقرر شود . دولتين روس و انگليس نيز قرار دادهاند كه تشكيلات نظامى ايران را انجام دهند و براى اجراى اين مقصود مقرر شده است كه عدهء بريگاد قزاق در شمال به يازده هزار نفر برسد و از طرف انگليسها هم در جنوب قشون مساوى بههمين عده تشكيل داده شود . در قسمت سوم اين قرارداد دولت ايران متعهد مىشود كه يك بيطرفى متمايلى به روس و انگليس اتخاذ نمايد و يك كميسيون مخصوص براى تفتيش ( كنترول ) ماليهء مملكتى منعقد نمايد . علاوه بر اين دولت ايران حاضر شده است كه همه نوع اقدامات براى حفظ بىطرفى بنمايد از قبيل پرتست دولت ايران به عثمانى در باب ورود عساكر او به خاك ايران و جلوگيرى از تبليغات راجع به جهاد ، بالاخره تشكيل يك دسته قشون ملى براى جنگ عثمانى . كليهء تعهداتى كه ايران نموده و حقوقى را كه دولتين از اين بابت تحصيل نمودهاند طورى است كه ايران عملا از اين تاريخ به بعد در تحت حمايت ( پروتكتوراى ) روس و انگليس واقع شده است . انتهى .
( پايان مقالهء روسى )
قرارداد سرّى
در تحت اين آرتيكل نويسندهء « ارشاد » مىنويسد نه تنها از وجود يك چنين قراردادى خبر نداريم در دوائر رسمى ذكرى نشده . تصور نمىكنيم كه ميانهء اولياى امور ايران و
هامش
( 1 ) - در اصل : نوهورميا - نويه ورميا - روسى به معنى عصر جديد . ( مسعود سالور )