عقبنشينى روسها
دوشنبه 22 رمضان ، دوم برج اسد - ميرزا اسحق از شهر آمد مىگفت روسها نزديك همدان عقب نشستهاند ، شهر همدان تخليه مىشود . تمام ارامنهء آنجا ، فرنگيهاى آنجا با تجار متمول فرارا قزوين آمده ، برخى روسيه و جمعى طهران ، تتمه قزوين اقامت دارند .
در جنگ آن سمت كرمانشاه كه منجر به عقبنشينى شد قريب ده هزار نفر از روس كشته و مجروح شد . متصل به قزوين مريض و مجروح مىآورند . گرما و تابش آفتاب هم به آنها خيلى صدمه زد . از جانور هم مثل مار و عقرب و غيره قريب هشتصد نفر از روسها هلاك شده [ اند ] . ايرانيها همهجا داخل عثمانيها شده مشغول امورات خيريهء خودشان از قبيل قتل و غارت هستند . از روسها هركس گرفتار ايرانيها بشوند فورا به قتل مىرسانند همينطور روسها از آنها ، اما قشون عثمانى و روس نسبت به اسرا معامله بد نمىكنند .
مىگفت از قرار شهرتى كه دارد در كرمانشاهان خيلى صدمه و اذيت كردهاند ، حتى زنها را پستان بريدهاند . اين است كه اسباب وحشت همهكس شده و فرار مىكنند . در قزوين هم مردم متوحش [ اند ] و اغلب مايملك خود را از حالا مخفى مىكنند .
پول سرباز
مأمورى هم براى گرفتن پول سرباز آمده بود جواب كردم و به شهر نوشتم مطابق حكم كه در شهر هم ارائه دادم سرباز الموت ملكى ما موقوف المطالبه است . ليكن گوش نمىدهند . گفتم تقسيم كنند .
نان جو يك من هشت هزار
كاغذى هم محرمانه به طهران براى حاجى افخم الدوله نوشتم به واسطهء آن بستگى سابق ما به روسها و آن چند نفر الموتى و شيخ محمّد على به آلمانها ، دور نيست اشرار الموت سربلند كنند . يحتمل هم به واسطهء دكتر پوژون از كردها و غارتگرها الموت بيايند . خوب است قبلا چاره كنيد و محققا اينجا شلوغ مىشود . شما بايد خودتان را قزوين برسانيد . اين نوكرهاى گرسنهء دلهء امير اسعد هم كه پشت گوش من نشستهاند از همه بدتر خواهند كرد . در خوشكچال قحطى آمد . نان جو يك من هشت هزار شده . تر و خشك را خوردهاند . رعايا شب از اطاق بيرون نمىآيند . شام و ناهار مىخورند درها را قفل مىكنند . بىعصمتى هم زياد شده .
در شهر بودم يكى از رعاياى وناش زير اتومبيل رفت . به زحمت او را به مريضخانهء