مىدهد . درهها را كوهستان و كوهسارها را مبدل به درههاى عميق مىسازد . قبرستان تاريخى وردن ناظر مناظر فجايع هولناك گرديده است . از به دو طلوع نيّر تمدن و علم آنچه را كه قواى مخترعهء بشر كشف كرده و نتايجى را كه علما و دانشمندان بزرگ در خواص طبيعى اشياء به دست آوردهاند و هرچه را كه نژاد باهوش سفيدپوست در محيط اروپا براى اعدام همجنسان خود تصور مىكردند اينك براى فنا و اضمحلال خودشان در اين قسمت از ميدان با آخرين درجهء جديت و فعاليت به كار مىبرند . بين دو ملت متمدن ، بين دو نژاد باهوش و فعال ، بين دو مهد ترقى ، بين دو پايتخت تمدن پاريس و برلن عظيمترين حادثه ميشوم جريان دارد . يك قبرستان وسيع الفضايى در وردن ايجاد مىگردد و خدا داناست كه چقدر آرزوهاى جوانى و اميدهاى شادمانى با جوانان فاضل باهوش و كسانى كه هريك مىتوانند نگاهبان جمع و اسباب سعادت يك خانواده گردند در اين محيط ميشوم مدفون خاك فراموشى خواهند شد . به اروپاى طمعورز ، به سرمايهدار حريص ، به زمامداران جاهطلب تبريك بايد گفت و به مادران داغديده تغريت تقديم داشت .
صرفنظر از آنكه مسؤولين حقيقى اين جنگ كيها بوده و محيط علم و صنعت در اروپا چگونه مبدل به مركز طمعورزى و تجاوز به حقوق ديگران گرديد همينقدر معلوم است كه افراد طرفين متخاصمين و جوانانى كه از نژاد ژرمن و لاتين به جان هم افتادهاند تاكنون همديگر را نديدهاند و يكديگر را نمىشناسند و تنها يك چيز كه آن عبارت از مسلك تجاوزكارانه و تعديات بىپايان رؤساى تمدننما بوده است ملل تابعهء آنان را به چنين مصائب طاقتفرسائى دچار ساختهاند . اگر بخواهيم يك تصوير بسيار ناقص از وضعيات اين رستاخيز عديم النظير دنيا بنمائيم مقاد تلگراف آژانس رويتر مورخهء 26 ربيع الثانى تا درجهء محدودى معين مىسازد ( تا به حال براى هيچيك از جنگهاى عظيمه به اين عظمت تدارك ديده نشده بود . شليكهاى صاعقه بار توپخانه در محاربات تاريخى شامپاين نسبت به توپخانهء وردن مثل صداى ترقه آتشبازى بود . تأثيرات شليك توپ جغرافياى طبيعى محل را تغيير مىداد . ) انواع محاربات سهگانه برى زيرزمين در سطح ميدان ، هواى آسمان در اين قسمت ميدان مداومت دارد . مقياس سطوت و اهميتى كه اتاماژر « كرون پرنس » به اين جنگ مىدهد از اينرو مىتوان قياس كرد كه علاوه بر تمركز قواى كثيره كليهء تجربيات نظامى و نقشههاى جنگى كه جنرالهاى دورهء كنونى براى موفقيت پس از تجارب بسيار كشف نمودهاند مدخليت دارد . حمله بر صفوف متراكمه كه مارشال هيندنبورگ تاكتيك خود قرار داده است . وضع دستهبندى نفرات قشونى كه مارشال ماكنزن براى عمليات مهمه استراتژى خويش وضع نموده است درجهء سفاكى و هتاكى اين حرب را مىتوان از اين نكته استنباط كرد كه در يك فرونت تقريبا دو فرسنگى
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 4527
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٤٥٢٧