بحران
كابينهء عين الدوله كه اين اواخر روى كار آمد ( اگرچه خيلى دير شده بود ) خواست مجلس را تعطيل كند يا اقلا اختيارات تام بگيرد ، چنان به تحريك آلمانها به او فشار آوردند كه جرأت اظهار نكرد . بعد چون ديد عمل آذربايجان اصلاحپذير نيست خواست به غيرمستقيم از سمت كرمانشاهان جلوگيرى از اغتشاش و نفوذ آلمان كند . باز آلمانها و عثمانيها توسط حزب دمكرات وكلاى مجلس آن حكايت استيضاح [ را ] كه در حقيقت افتضاح بود به عمل آوردند كابينه قهرا ساقط شد . سپس بحران را پنجاه روز امتداد دادند و در اين مدت پنجاه روز به كمك دموكراتها و ميرزا سليمان خان [ ميكده ] معاون وزارت داخله ( كه حاليه فرار كرده ) هرقدر ممكن بود اسلحه وارد كردند ، اسراى اطريش را به اطراف پراكنده نمودند ، ايلات را باهم صلح دادند . در برازجان وسموس جمعيت جمع كرده به قونسلخانهء بوشهر انگليس حمله برد . در كنگاور شونمان با قونسلهاى روس و انگليس جنگ كرد . در اصفهان قونسل روس را به تحريك آلمانها مقتول كردند . چه و چه . هر كارى لازم بود در ظرف اين مدت پنجاه روز صورت دادند . حاليه دولت ما به قول شيخ مىخواهد داخل تياتر جنگ شود ، چه نتيجه آيا خواهد برد ؟ اولا جنگ داخله شروع شده ، تا اين ضديت از ميان برود خيلى طول دارد . ثانى مقصود آلمانها اين نبود كه ما برويم تفليس يا مسكو را بگيريم . مقصود آنها همين بود كه آشوبى در مملكت بشود و بر گرفتارى روس بيفزايد و لااقل دويست هزار قشون او در اينجا معطل شود و مقدارى اسلحه و پول بيهوده به مصرف برسد ! به وجه اتم و اكمل به اين مقصود به توسط ايلات و عشاير و مفسدين شهرى ما نايل شده است . روسها هم كه ميل نداشتند به اين زودى بدين مشكلات در ايران دچار شوند مبتلا شدند . پس كارى را كه مدتها بعد مىخواستند صورت بدهند قهرا امروز صورت مىدهند . حالا ديگر قشون روس براى تفنن و بعضى حرفهاى بىسر و ته به ايران نيامده كه خونبها و خسارت و مصارف قشونكشى نخواهد .
خونبهاى سالدات
حالا ايران را به خونبهاى دو هزار ، بيست هزار سالدات و خسارت بىپايان جنگ هرگز رايگان و مفت رها نخواهد كرد . يحتمل محمد على شاه را هم بياورند ، اينجا هم مثل مصر شود . پس چه دولت ما اعلان جنگ با يكى از اين دو دسته نمايد و چه ننمايد جنگ شروع شده و هيچ كدام هم اعتنائى و تشكرى از ما ندارند . در موقع صلح هم اعتنائى به ما نمىكنند . على اى حال بد پلتيكى و بد روشى دولت ما اتخاذ كرد و همان