وزراء و حفظ خودشان
اين اغتشاشات كه شايد روز به روز در تزايد باشد . اول از ضعف دولت ايران است كه هيچ قوه براى تأمين مملكت ندارد . ثانيا به واسطهء اين است كه در اين مدت خيلى قليل چندين كابينه عوض شده و مجال ندادند وزراى ما به قدر خردلى به فكر مملكت باشند .
تمام اوقات وزير مصروف حفظ خودش و دفاع با وكلا و روزنامهنويسها شد ، تا ديگرى روى كار آمده باز به همان شكل . ثالثا مردمان مملكت ما بىعلم و فقير و دله هستند . پول آلمان ، رشوهء آلمان كه به يكى پول بده به يكى يك تفنگ پنج تير ، به ديگرى صد تا فشنگ . از روسها هم كه متنفر بودند به كلى در تحت اوامر آنها رفتند و شد آنچه بايد بشود و شايد روز به روز هم بدتر شود .
وضع ايران
حالا ببينيم تكليف دولتى كه آنقدر ضعيف بود چه بود . اگرچه من رسمم نيست اظهار عقيده كنم اما پناه بر خدا اينبار مىكنم . مىبايست با يكى از اين دو دسته متخاصم همراهى كند و با ديگرى سرا و علنا جانا و مالا دشمنى . حالا آن دسته كدام دسته باشد باز مىبايست عقلاى مملكت را از پايتخت و غيره جمع نموده با مشورت وكلا و وزرا يكى از آن دو دسته را انتخاب نمايد . اين كار هم حالا فايده ندارد . آنوقت كه مچ مبارك ما باز نشده بود و طرفين تملق از ما مىگفتند ، مىبايست شده باشد . موقع استفاده بود و نكرديم . در صورتىكه تمام دول بىطرف حتى دولت قوى عالم امريكا متمايل به يكى از اين دو دسته است با اين ضعف كه هيچ نوع قادر به نگاه داشتن بىطرفى نبوديم . چرا موقع را غنيمت نشمرده بعضى قرارهاى نافع نداده و كارى صورت نداديم . امريكا متمايل به فرانسه و انگليس است و متصل براى آنها مهمات روانه مىكند . بارى با اين حال آلمان و عثمانى از ما راضى هستند ، لا و اللّه .
ايران : خسر الدنيا و الآخره
در روزنامهء « عصر جديد » هفتگى كه با اسلوب صحيح بيطرفى درج مىشود نوشته بود نه روس و انگليس از ما راضى هستند ، نه آلمان و عثمانى خشنود . در « حبل المتين » كلكته نوشته بود ايران در اين جنگ خسر الدنيا و الاخره شده است . ما در خاتمهء جنگ انتفاعى نخواهيم برد سهل است ضررها و خسارتها هم خواهيم برد . الان هم صدمات اين جنگها از همهكس بيشتر وارد مىشود . آن قيمت امتعه كه يك كاغذ سيگار صد