متفرقا و بطور اختفا خواهند وارد شد نه بطور نظام و قاعده .
روزنامهء نجات
روزنامهاى چاپ شده موسوم به « نجات » . مديرش ميرزا محمد خراسانى [ است . ] نمرهء اول است . تلگرافات تبريز را چاپ كرده با يك تلگرافى كه شرح تعديات روس است به روزنامهنگاران فرنگستان كه از تبريز مخابره شده ، با دو مقاله و ترجمهء روزنامههاى فرنگستان در تعدى روس و مظلوميت ايران . در اينجا در جواب سؤال تبريز كه روزنامههاى فرنگ معاهدهء هشت فصلى درج كردهاند ( همان كه من سوادش را در اين روزنامه نوشتم . ) اين از روى چه قاعده و قانون بىاطلاع ملت شده . سعد الدوله صراحة تكذيب مىكند . من وزير خارجه هستم با سفير روس و انگليس روحمان از اين معاهده اطلاع ندارد . از جعليات و اكاذيب است كه مفسدين شهرت مىدهند و اسباب پيشرفت مقاصد خود مىدانند .
سعد الدوله
اخبارى در اين روزنامه درج است كه براى آگاهى مردم بسيار مفيد است كه ترك حركات زشت را كرده از وضع تبريز عبرت بگيرند . اين معاهدهء دروغى را صراحة كذب بدانند . اما بهجاى اثر نيك از آنجا كه بدبختى ما را احاطه كرده اثر بد بخشيد . همينقدر كه اسم سعد الدوله در آن بود مردم قراءت كرده و نكرده دور انداختند و از جعليات شمردند .
مستشار الممالك
چنانچه خودم ديدم مستشار الممالك رسيد . روزنامه روى صندلى بود نگاه كرد پف كرده گفت بر پدر سعد الدوله لعنت . قدرى كه گذشت گفتم هيچ خواندهاى جواب داد نه ، شنيدهام . گفتم پس بخوان . با اكراه خواند اما سرسرى و بعد از اختتام گفت اگر آن يكى دو ترجمهء روزنامه را هم ننوشته بود پاك مهمل بود . هرگز روسها در تبريز خلافى نكرده به همه جهت صد نفرند و ديهء آن يك نفر سيد كه پاى مال اسب شده پانزده هزار تومان انجمن تبريز گرفت . حالا اين شخص مستشار كيست . در طهران و دربار تربيت شده . همه كس را نزد ما ديده ، همه جا رفته . سواد هم دارد . در حقيقت نيم متمدن است .
مسموعاتش به يك اندازه كامل است . از اين نادانتر و احمقتر چقدر داريم .
ايران و تعداد افراد متمدن آن
اگر جمعيت ايران را بيست كرور بگيريم نوزده كرور . سى كرور بگيريم بيست و نه