بيست و پنج سال است پادشاه خود را زيارت نكرده بوديم .
كميتهها ( انجمن ) از « ژون ترك » ( تركهاى جوان ) منعقد شده و چندين دفعه هم كابينهء وزرا عزل شده هفت نفر از وزراء هم حبس شدهاند . وزير جنگ و صدراعظم جديد برقرار شده . فعلا در عثمانى آشوبى است به يك اندازه شبيه گذشتهء ما . ليكن هرچه باشد آنجا قانون دارد ، قشون دارد ، وزارتخانههاى منظم و مدارس معتبر دارد . به احدى مقررى بى جا داده نمىشود . از هيچكس ماليات و تقديم بىقاعده گرفته نمىشود .
مملكتى است آباد ، پرپول ، صاحب قانون و نظام صحيح . ابدا طرف مشابهت با مملكت خراب ويران و بىچيز ما نيست . از همه چيز بهتر نظام آنجا و عدليهء آنجا و تمدن آنجا با نداشتن اسلحه است . در عثمانى رعيت داراى اسلحه نيست و همين يك فقره براى استقرار نظم آنجا كفايت مىكند .
حريق سختى در اسلامبول شده بيست و يكهزار باب خانه آتش گرفت .
از روزنامهجات ارپ چنين مستفاد مىشد كه « كانستيتوسيون » « 1 » عثمانى بر خلاف استقلال و استقرار و نفاذ امر ممالك ارپ است و حتى المقدور مانع خواهند شد و شايد خود سلطان هم مايل نباشد و به زودى برهم بخورد . فعلا « جون ترك » مثل مشروطهطلبان غيور ما با حدت و حرارتى مشغول هستند . تا چه شود .
بچهها شهر آمدهاند . روزها محمد حسين ميرزا و خبير همايون هستند . شب به همان صحبت بچهها مىگذرد .
باغ شاه هم براى من يك اسباب زحمتى شده . براى اين چهار غاز مقررى پارسال و مواظبت از شيطنت عميد الملك در باب الموت اغلب بايد آنجا باشم . كالسكه نيست ، اسب هم نمىشود سوار شد . روزى شش هزار هروقت مىروم كرايهء درشكه مىشود .
حاجى آقا از هواى زوارك شكايت مىكند . چهار ماه قزوين راحت كرد حالا هم الموت حكومت مىكند . معلوم است هواى قلعهء زوارك سازگار نيست . براى دلخوش كنك من ناچار بايد از اين مزخرفات مرقوم دارد . تا من دلخوش شوم و مثل سگ براى كار او دوندگى كنم .
دوشنبه 26 - رجب - هوا خنك نمىشود . همه ساله يكى دو مرتبه بلكه زيادتر باران مىآمد امسال هيچ باران نيامده و ابرهاى تابستانى مثل لحاف ضخيمى هر شب تشريف مىآورد كه به زحمت نفس بايد كشيد . اين ابرهاى معروف به « شير خشتى » در تابستان ده بيست روزى مىآمد ، امسال دايم و هميشگى شده .
هامش
( 1 ) -Constitution .