هار شدن « شكن »
شنبه 27 شهر رجب المرجب 1306 - امر غريبى از ديروز اتفاق افتاده و آن اين است كه تولهاى من داشتم اسمش شكن بود . تولهء مادهء شكارى خوبى بود . سنش يك سال بود . خيلى زحمات دربارهء آن كشيده بودم ، تا آخر الامر شكارى شده بود .
تمام اوقات در همين منزل پيش خودم بود . روز جمعهء گذشته صبح بيرون آمدم سليمان ميرزا پسر محمد حسن ميرزا را ديدم كه تمام سرداريش پاره شده است .
پرسيدم گفت تولهشكن نموده است . آمدم در حياط خلوت خودم توله را ديدم آنجاست .
چوبى برداشتم كه او را بزنم شلوار مرا گرفته پاره نمود و زير اطاق من سوراخى جهت رطوبت گذاشته بودند رفت آن تو . بعد معلوم شد از ديشب تا صبح چندين نفر را گرفته و تمام رخت مردم را پاره كرده . به دقت كه ملاحظه شد معلوم شد توله هار شده است . ولى الحمد لله هيچ كس را مجروح نكرده است . به همان رخت اكتفا نموده است . به هزار مشقت از توى سوراخ بيرون آمد و حمله بر نوكرها كرد . مجددا توى سوراخ رفت . دفعهء دوم از سوراخ بيرون آمد و داخل اندرون شد ، مثل آدمهاى ديوانه هيچجا را نمىشناخت و هيچ كس را از نگاهبان خود و غيره تميز نمىداد . در ميان اندرون سرگذاشت عقب كلفتها . معركهء غريبى شد . به هزار ماجرا از اندرون بيرون آمد . از درب حياط بيرون آمده رو به كوچه گذاشت رفت . بطورى كه يك نفر شاگرد ديزىپز را گرفته مجروح نمود . از آنجا بيرون آمده سر به كوچه و محله گذاشت .
خيلى سگ ضعيفى بود و حال به هر سگ كه از آن بزرگتر نبود مىرسيد به يك دندان آن سگ را بر زمين مىزد و مىرفت . امروز كه شنبه است از خانهء آقاى عماد السلطنه آمدند كه تولهشكن را مهترهاى ما گرفتهاند . حضرت و الا حكم به قتل توله دادند . من دلم با وجود اين حالت راضى نمىشد . محمد جلودار رفت به دو تير چهارپاره توله را از پا انداخت . در خانهء عماد السلطنه دو نفر [ را ] گرفته بود ، يك مهتر را و يك نفر از آدمهاى ميرزا على اصغر خان را . مهتر را مجروح نكرده بود .
آدم ميرزا على اصغر خان را قدرى مجروح كرده بود . خداوند شفا بدهد . توله از شكل اول خود خارج شده بود . چشمهاى غريبى به هم رسانيده بود . هيئت او گواهى مىداد كه اين آن سگ نيست . ديوانه و وحشى شده بود . هيچ كس را نمىشناخت .
حالت غريبى شده بود و آدمى را كه دندان گرفته باشد دوائى ندارد ، جز بعضى از سادات قزوين كه خميرى مىدهند و به اصطلاح « پرپو » مىكنند . چارهء ديگر ندارد .
آن هم اگر تازه باشد . به آن قسم شفا مىيابد و الا چاره ندارد . تا چهل روز بيشتر زنده نمىماند . اگر اين سگ حيوانى را بگيرد آن حيوان هم مثل آن سگ هار مىشود .
آدم هم هار مىشود و همينطور سرايت مىكند . آدم هار اگر هرچيز را بگيرد آن هم هار مىشود . درد غريبى است . خدا نصيب نكند . اول به هيچ چيز اين درد سرايت نمىكند جز به سگ و به گرگ . اول اين دو چيز اين درد را مىگيرند ، بعد سرايت مىكند به هرچيزى كه آنها دندان بگيرند . خداوند دور كند اين بلاها را ، و الله اعلم .