را مرخص كرد . ذات همايونى در موقع رفتن توپچيها جلوس فرمودند . من با امين نظام رفتم منزل آقاى نايب السلطنه . بعد از نيم ساعت حضرت و الا ، آقا تشريف آوردند با حاجب الدوله و امين نظام . شاهزاده ملكآرا و شاهزاده عز الدوله و جمعى ديگر بودند .
تفصيل را از هردو پرسيده راپرت به حضور مبارك روانه نمود . بعد از رفتن راپرت در كالسكه خدمت حضرت و الا نشسته به منزل آمدم . بعد از رفتن راپرت ذات همايونى امين نظام را از رياست توپخانهء مباركه معزول فرمودند و مقرر شد آقاى نايب السلطنه شخص ديگر معين كند و خيلى از فراشها را چوب زدند . محمد صادق خان امين نظام خيلى حيف بود كه از اين كار معزول شد . ذات همايونى از حركت رفتن توپچيها خيلى متغير شده بودند . امين نظام شخص كافى عاقل خوبى بود . هنوز آدمى جهت اين كار معين نشده است . نيم ساعت به غروب مانده به اتفاق محمد حسن ميرزا و ميرزا علينقى به حضرت عبد العظيم رفتيم . هوا به شدت سرد شده است . آتش حاجت است . شب منزل محمد حسن ميرزا ماندم . از سرما نتوانستم خانه بيايم .
كلاه قزاقى
صبح جمعه 19 - به اتفاق محمد حسن ميرزا به خانهء حضرت و الا ملكآرا رفتيم .
عصر منزل عفت الدوله و عزيز الدوله مشرف شدم . اتفاقاتى كه در اين مدت يعنى پيش از عيد افتاده است چيزى نيست جز اينكه كلاه تازه جهت اهل نظام درست كردهاند و اسم آن را « كلاه قزاقى » مىگويند . حكم همايونى شده است كه تمام اهل نظام از هر درجه كلاه قزاقى سياه از پوست بخارائى چپ گل و شير خورشيد درجهء هر منصب را در جلوى آن نصب كنند و تمام اوقات در سلام و غير سلام از آن كلاه سر بگذارند . ذات اقدس همايونى هم تمام وقت از آن كلاه بر سر دارند و آن كلاه بىمقواست . عوض مقوا نمد نازكى در ميانش گذاشتهاند و توى كلهء آن از مخمل سرمهاى كاشى است و خيلى گود است . قد آن دو گره و بهرى است . تقريبا بهتر از كلاههاى سابق است و تمام وقت شير خورشيد درجهء هر منصب در جلوى آن دوخته است . قريب كلاههاى روسى است . امر تازهاى اتفاق نيفتاده است .
اقبال السلطنه رئيس توپخانه
سهشنبه 24 رجب المرجب - آردل آمد كه آقاى نايب السلطنه خواسته است سه ساعت از دسته گذشته رفتم . جمعى از سركردگان بودند . نيم ساعت گذشته آقا تشريف آوردند . معلوم شد كه جناب اقبال السلطنه وزير قورخانهء مباركه را به رياست توپخانهء مباركه انتخاب فرمودهاند . صاحب منصبهاى توپخانه بودند . بعد از فرمايشات اقبال السلطنه بيرون آمد ، به همراهى ايشان منزل فتحعلى خان امير توپخانه رفتيم .
شربت و شيرينى صرف شد . آقاى نايب السلطنه اقبال السلطنه را به حضور مبارك بردند . من به منزل آمدم ، زيادى مطلبى نبود .