چنين قانونى تا چه اندازه براى مخالفين آزادى مجال به دست خواهد آمد كه به استمساك اين قانون ، مطبوعات ملى را خفه نمايند ؟ اين براى نمونه گفته شد كه بدانند انسان هرچه دارد در يك روز و يك دم نبايد خورده و تفريط نمايد . آزادى را بايد با قدردانى و حسن استعمال و نفاستشناسى نگاه داشت و گرنه در گفتار تند رفتن و به هيچ حدى قانع نبودن و هيچ چيزى را قدر ندانستن و هرچيز را لگدمال كردن ، همان قدر كه آسان است عكس العمل آن خطير و نجات از آن مشكل و دشوار خواهد بود . » ( نوبهار ، شم 6 ، ص 95 ، 8 عقرب 1301 ) .
هامش
( 3 ) . روزنامه اتحاد ، شم 254 ، ص 1 .
( 4 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 1 - 37 - 1 / 45 - 1301 .
( 5 ) . روزنامه اتحاد ، شم 254 ، ص 3 .
( 6 ) . روزنامه ايران ، شم 1246 ، ص 1 .
( 7 ) . روزنامه اتحاد ، شم 254 ، ص 3 .
( 8 ) . همانجا .
( 9 ) . سيد ولى اللّه نصر فرزند سيد احمد نصر الاطباء كاشى به سال 1255 ش در كاشان به دنيا آمد . تحصيلات ابتدايى را در زادگاهش فراگرفت . در سن 12 سالگى براى تكميل تحصيلات به تهران آمد و وارد مدرسه دار الفنون شد . وى از آن مدرسه در رشته پزشكى درجه دكترا دريافت كرد و به طبابت مشغول شد . او در راستاى تكميل معلومات خود به تحصيل علوم متداولهء زمان ، از جمله حقوق ، فلسفه ، حكمت ، ادبيات عرب و معارف اسلامى اهتمام ورزيد و در سال 1277 ش وارد خدمات دولتى گرديد .
نخست در بخش پزشكى دار الفنون تدريس نمود و همچنين به خدمت عدليه درآمد . پس از صدور فرمان مشروطيت و تشكيل مجلس شوراى ملى از طرف صنف گرمابهدار تهران به نمايندگى انتخاب گرديد و با پايان يافتن دورهء نمايندگى ، خدماتش را در عدليه ادامه داد . نصر در تنظيم قانون اساسى و متمم آن نيز همكارى داشت . وى مدتى رياست كل محاكمات وزارت دارايى را بر عهده گرفت و سرانجام به معاونت وزارت عدليه منصوب گرديد . پس از تشكيل مدرسه عالى علوم سياسى رياست اين مدرسه را بر عهده گرفت و زمانى رياست مدرسه طب با او بود . او از سال 1300 به وزارت معارف رفت و يكى از اركان اساسى و درجه اول آن وزارتخانه گرديد . ظاهرا شغل وى مديركل وزارت معارف و بعدا فرهنگ بود ولى عملا تمام كارهاى آن وزارتخانه با نظر او انجام مىگرفت . چندى نيز كفالت آن وزارتخانه را برعهده داشت . با گشايش دانشگاه تهران در 1313 ش سيد ولى اللّه نصر به معاونت آن منصوب گرديد و با تشكيل فرهنگستان به عضويت پيوستهء آنجا برگزيده شد . افزون بر اينها در سمتهاى مختلفى از قبيل رياست دانشكده پزشكى ، دانشكده ادبيات و رياست ثبت اسناد خدمت نمود و سالها در دانشكدههاى حقوق ، طب ، معقول و منقول تدريس كرد . نصر به علت بروز حادثهاى و شكسته شدن استخوان ران در حدود 2 سال زمينگير شد و به دنبال همين حادثه در بيست و نهم بهمن 1324 درگذشت . پيكرش در امامزاده عبد اللّه شهر رى به خاك سپرده شد . سيد حسين نصر فرزند اوست . ( مباركيان ، چهرهها در تاريخچه نظام آموزش . . . ، صص 101 و 102 ؛ اتحاد ، پژوهشگران معاصر ايران ، ج 5 ، صص 463 و 464 ؛ عاقلى ، شرح حال رجال سياسى و . . . ، ج 3 ، صص 1622 - 1624 ) .
( 10 ) . مجد ( فطن السلطنه ) ، گذشت زمان ( خاطرات ) ، ص 90 . همين منبع نتيجه حكميت را چنين بيان مىكند : « چاره كار چنين به نظر مىرسيد كه دولت قرارداد جديدى با ليانازفها در خصوص صيد ماهى بسته ، اين منبع عايدات را به طريقى كه براى دولت هم موافق صرفه و مصلحت باشد ، به خود آنها واگذار نمايد كه از راه انتفاع از شيلات ، جبران خسارات خود را بنمايند و تحميلى هم به دولت نشود و چون در تاريخ الغاى قرارداد ليانازوفها مدت هفت سال و كسرى از اجاره آنها باقى بوده ، مدت قرارداد جديد اضافه بر هفت سال باشد . » ( همو ، ص 93 )
( 11 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، مورخ 8 عقرب ، شم 1175 / 1813 .
( 12 ) . روزنامه اقتصاد ايران به صاحب امتيازى و مديرمسئولى حاج حسين اقتصادى ملقب به مستشار الممالك در تهران تأسيس يافت و اولين شماره آن در ربيع الاول 1338 منتشر گرديد . اقتصاد ايران ابتدا به صورت هفتگى منتشر مىشد و پس از چاپ 28 شماره توقيف شد و دوباره در شوال 1338 شماره بيست و نهم آن انتشار يافت . اقتصاد ايران خود را روزنامه ملى ، آزاد و مستقل الافكار معرفى مىكرد . مندرجات آن عبارت از درج وقايع داخلى و حوادث خارجى و مقالات مختلف با موضوع اقتصاد ايران بود . اقتصاد ايران بعدها پنج شماره در هفته انتشار يافت . شماره 63 آن تاريخ روز يكشنبه 8 ربيع الاول 1341 مطابق با عقرب 1301 را بر پيشانى خود دارد . حاج حسين اقتصادى ملقب به مستشار الممالك در 1240 شمسى در تبريز متولد شد . تحصيلات علوم قديمه از جمله فقه و اصول و فلسفه و ادبيات را از دوران نوجوانى آغاز كرد و به منظور كسب تحصيلات علوم جديد به اسلامبول رفت و ضمن تحصيل در رشتههاى اقتصادى و سياسى سفرهايى نيز به شهرهاى مختلف اروپا كرد . در 1312 ق به رياست تجارت آذربايجان منصوب شد و سپس در وزارت امور خارجه به عنوان مشاور تجارى اشتغال يافت . او با انتشار روزنامه اقتصاد ايران ، ايرانيان را با علم اقتصاد و روشهاى جديد تجارت آشنا كرد .
وى پس از 82 سال عمر در 12 بهمن 1323 در تهران ديده از جهان فروبست . در دورهاى كه در اسلامبول به سر مىبرد با يارى عدهاى از اصحاب فرهنگ ، دبستانى به نام دبستان ايرانيان تأسيس كرد و مدت زيادى در آن به تدريس پرداخت . ( سرمد ، اعزام محصل به خارج از كشور . . . ، صص 251 و 252 ؛ صدر هاشمى ، تاريخ جرايد و مجلات ايران ، ج 1 و 2 ، صص 225 و 226 ) .
( 13 ) . روزنامه اتحاد ، شم 255 ، ص 2 .
( 14 ) .FO E 14487 / 285 / 34 .( 15 ) . سازمان اسناد ملى ايران ، سند شم 240010333 ، آرشيو 406 ض 3 آ آ ا ، شم ميكروفيلم 02110032 .
( 16 ) .FO E 14487 / 285 / 34 .( 17 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 3 - 41 - 30 - 1301 .
( 18 ) . سازمان اسناد ملى ايران ، سند شم 0290001439 .