حاكم بروجرد خواسته بود كه صادق خان را دستگير كند ، چون منشأ دشواريهايى در منطقه خوزستان بوده است . محرمانه ماندن موضوع هم به اين دليل بود كه « در آن صورت از حكومت عربستان ظنين مىشود و در آتيه توليد زحمت خواهد شد . تأمل نماييد تا با حكومت عربستان مذاكره نموده وسايل اطمينان فراهم شود . » 8
* اعطاى نشان به اردوى نظامى غرب
به فرمان رضا خان وزير جنگ يكصد و سى و يك نفر از صاحبمنصبان و درجهداران و افراد لشكر غرب كه در اردوكشى و جنگ با اشرار در غرب كشور شجاعت به خرج داده بودند نشانهاى نظامى دريافت كردند . 9
* اظهار اميدوارى نصرت الدوله به آزادى سردار عشاير قراچهداغى
نصرت الدوله فيروز از دستگيرى سردار عشاير قراچهداغى كه توسط مصدق السلطنه و در دوره والىگرى او در آذربايجان صورت گرفته بود اظهار تأسف كرد . « خاصه كه از مجراى مصدق السلطنه كه از خودمان است اين كار شده است بيشتر مايهء تأسف است . » او از اين حادثه ابراز تحير كرد و خود را در حكم فرزند و چاكر سردار عشاير قراچهداغى دانست ؛ « در موجبات آسايش ايشان مشغول هستم . » 10
[ تصوير ] نصرت الدوله فيروز و صولت الدوله
* كشته شدن دو شرور در اطراف مرند
محمد و حيدر كه دو تن اشرار معروف ناحيه مرند بودند ، پس از سه ساعت درگيرى با قواى نظامى در سنگرى كه براى خود تهيه ديده بودند كشته شدند . دو تن ديگر از همراهان اين اشرار نيز به قتل رسيدند . اهالى مرند با شنيدن اين خبر « فوق العاده شكرگزارى نمودهاند . » 11
* تعيين تعداد تلفات قواى اعزامى به جنوب
براساس گزارشهاى رسيده به اركان حرب لشكر جنوب در حادثه شليل حدود هشتاد نظامى كشته شدند . اين آمار را به علاوه آمار ديگر ياور صادق خان صاحبمنصب اعزامى به اصفهان آورد . فراريان اين گروه اعزامى به همراه نايب سرهنگ حسين آقا فرمانده آنها ساعت 12 ديشب به اصفهان رسيدند .
آنها « ده صاحبمنصب و هشتاد معين نايب و نفرات » ديگر هستند . آنها كه تحت معالجه قرار گرفتهاند يك نايب 3 12 ، يك آسپيران 13 ، چهار معين نايب 14 ، سه وكيل 15 و سرجوقهاند . 16 بختياريها تمام گردنههاى آن منطقه را بستهاند . به همين دليل تمركز نيروهاى باقىمانده در دهكرد امكانپذير نشد . 17 با اين حال عدهاى مجروح و بيمار در دهكرد هستند كه دستور داده شده به اصفهان حركت كنند . 18 « يقين كليه اثاثيه و اسلحه قواى [ اعزامى ] عربستان نزد خوانين بختيارى باشد . » 19
* جلسه خوانين بختيارى با كنسول انگليس
در خبرى كه امروز از اصفهان به تهران رسيد ، رئيس اركان حرب لشكر جنوب اطلاع داد كه خوانين بختيارى از پيشآمد منطقه شليل و كشتار نظاميان بيمناك هستند و امروز « حكومت و امير جنگ در قونسولخانه انگليس با حضور كنسول مجلس داشته كه مشار اليها سابقا مصمم شده بودند كه خانواده خودشان را به چهار محال حركت دهند ولى پس از جلسه مذكوره از انجام اين خيال صرفنظر نمودهاند ولى بعضى اثاثيه و اشياء خودشان را متدرجا به خارج حمل نموده و مىنمايند . » 20
* تجهيز شدن زلّقى و تحركات تازه آنها
در گزارشى كه به دست رئيس اركان حرب كل قشون رسيد 21 ، امروز « عباسقلى برادر على قلى رئيس ايل زلّقى كه در « چقاخور » كه حكومتنشين ييلاقى بختيارى است بوده ، با پنج سوار ، دو بار فشنگ طرف ايل زلّق حركت » كرده است .
فرستنده گزارش ، حيدر قلى خان رئيس اركان حرب لشكر جنوب با ارسال اين خبر اضافه كرد كه سردار اشرف و بهادر السلطنه 22 بختيارى هم كه در چهل چشمه فريدن بودند به طرف ايل زلّق حركت كردهاند . 23
هامش
( 1 ) . روزنامه اتحاد ، شم 219 ، ص 1 .
( 2 ) . مدرس در پنج دوره تقنينيه ، صص 308 تا 311 .
( 3 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 5 ، ص 63 .
( 4 ) . همان ، پ 5 ، ص 59 .
( 5 ) . همان ، پ 5 ، ص 24 .
( 6 ) . همان ، پ 5 ، ص 23 .
( 7 ) . همان ، پ 5 ، ص 22 .
( 8 ) . فرمانفرما ، گزيدهاى از مجموعه اسناد . . . ، ج 3 ، صص 1051 و 1052 .
( 9 ) . گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهى . . . ، ج 1 ، ص 22 .
( 10 ) . مجموعه اسناد سرداران . . . ، ص 81 .
( 11 ) . روزنامه اتحاد ، شم 219 ، ص 2 .
( 12 ) . نايب : صاحبمنصبى پايينتر از سلطان ( سروان ) و معادل ستوان امروز ؛ پايينترين مرتبه صاحبمنصبى كه معمولا فرماندهى رسد ( واحد پياده كوچكتر از دسته يا گروهان و بزرگتر از بهره يا جوقه ) بر عهده او بود .
نايبى ، درجاتى داشت : نايب اول : صاحبمنصب داراى بالاترين درجه در مرتبه نايبى ؛ صاحبمنصبى ميان سلطان و نايب دوم . نايب اول در صف اول در طرف راست بهره اول مىايستاد و روى شانه دو ستاره و سرآستين دو يراق باريك داشت . نايب دوم : صاحب دومين درجه در مرتبهء نايبى ، پايينتر از نايب اول . نايب دوم روى شانه يك ستاره و در سرآستين يك يراق باريك داشت . نايب سوم : صاحب پايينترين درجه در مرتبه نايبى ، پايينتر از نايب دوم . مدرسى و ديگران ، ( فرهنگ اصطلاحات دوره قاجار