دوشنبه 15 مرداد 1301 / 7 اوت 1922 / 13 ذىحجه 1340
* آغاز مأموريت برونمرزى رئيس اركان حرب لشكر مركز
وزير جنگ از رئيس اركان حرب لشكر مركز و فرمانده قواى گيلان ، سرهنگ اسماعيل خان ، خواست كه به مأموريت خود در گيلان خاتمه دهد و به طرف مسكو حركت كند .
مأموريت او در مسكو خريد اسلحه بود . او بايد از آنجا راهى آلمان مىشد و مأموريت مشابه ديگرى صورت مىداد . « به محض ورود به مسكو از شما مىخواهم به هر وسيله كه ممكن است اعم از تبادل پولى يا معاوضه جنس از قبيل برنج و گندم و غيره از پنج تا ده هزار تفنگ و از پنج تا ده ميليون فشنگ خريدارى نموده و به عنوان زين و برگ يا اثاثيه ديگر براى وزارت جنگ بفرستيد كه از گمرك بگذرانيم . » وى شيوه برخورد اسماعيل خان با مقامات روسى را نيز يادآور شد كه اولا « از طرف من به دولت روسيه اطمينان دهيد كه نخواهم گذارد حمل اسلحه مزبور را كسى ملتفت شود و به كلى محرمانه و بين خودمان خواهد بود . » رضا خان اضافه كرد با زبان سياسى به روسها بگويد « و به آنها تزريق » كند كه « چنانچه اسلحه مزبور به ما نرسد از طرف جنوب [ انگليسها ] در مضيقه واقع خواهيم شد و دشمنان ما بر تجرى خود خواهند افزود و اين مسئله در آتيه باعث اختلال سياست آنها خواهد گرديد . » وزير جنگ در پايان خاطرنشان كرد كه « اسلحه مذكوره در فوق غير از اسلحهاى است كه از برلن بايد دريافت و حمل نماييد . » 1
* زمينهسازى براى صلح بين قوام الملك و سردار عشاير
سرهنگ ساعد الدوله نماينده اعزامى وزير جنگ به منطقه فارس امروز از آباده اطلاع داد كه سرهنگ سالار نظام ، امير لشكر محمود آيرم و قوام الملك در ده بيد هستند و من براى ملاقات با سردار عشاير به آباده آمدم . قرار ملاقات قوام الملك و سردار عشاير در سه فرسخى آباده است و قرار است روز 20 مرداد اين ديدار صورت گيرد . « اميدوارم پس از اين اصلاح امورات فارس مرتب ، آسايش و امنيت حاصل گردد . » 2
* دستور انتقال اموال شورشيان زنجان به تهران
كفيل اركان حرب لشكر مركز امروز از حاكم نظامى زنجان خواست كه اسلحهها ، ملزومات ، وجوه نقدى و اسب و قاطرهايى كه از فارس همايون و كسان او گرفته شده « خصوصا اسبهاى معروف وثوق الدوله » را تحويل مأمور مركز دهند تا از زنجان به تهران بياورد . 3 ( ر . ك : 9 تير )
* استيصال حاكم بوشهر
حاكم بوشهر امروز در نامهاى به رياست وزراء با توضيح ويژگيهاى منطقه تنگستان ، دشتى و دشتستان در نزديكى بوشهر ، اهالى تنگستان را « مردمان خونخوار جنگجوى وحشى » ناميد كه تحت امر زائر خضر 4 هستند كه دو - سه هزار تفنگدار دارد .
او نمونهاى از اين صفتهاى ياد شده را « قتل صاحبمنصبان انگليسى » در جنگ جهانى دانست و نوشت « به واسطه اتفاق با حزب مخالف انگليسها و طرفيت و منازعه با آنها يك وجاهت ملى تحصيل كردهاند كه حالا از آن سوءاستفاده مىكنند . . . نظر به مصالح خليج [ فارس ] استدعا مىكنم به ايالت فارس تأكيدات فرماييد هرچه زودتر يك حاكم كافى نظامى براى دشتى و دشتستان بفرستند . دشتى و دشتستان حاكم سياسى نمىخواهد فقط قوه و تدبير شخصى لازم است . » وى نامهء خود را با اين جملات پايان داد : « به سر مبارك خودتان شب و روز بنده از شدت خيال راحت ندارم . تمام قواى بنده منحصر به شصت نفر تفنگچى است . . . خدا عاقبت را به خير فرمايد . » 5
هامش
( 1 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 18 ، ص 70 . پس از روى كار آمدن قوام السلطنه ، وى اقداماتى را در جهت جلب رضايت